Bodemnet in Wierden brengt duurzame warmte én koeling naar 57 zorgwoningen

In Wierden worden 57 zorgwoningen en een aantal gemeenschappelijke ruimtes aangesloten op een ringnet van 22 bodemcollectoren. Op 6 juli was de officiële eerste boring. Het aansluiten van de woningen gebeurt vanaf september. De woningen krijgen allemaal een individuele water-waterwarmtepomp. Zo zorgt bodemenergie niet alleen voor duurzame verwarming, maar ook voor verkoeling op warme dagen.

In de modelwoning die Reggewoon al inrichtte in woon-zorgcomplex De Holtinck, is goed te zien hoe de bewoners straks na de renovatie hun warmte en koeling krijgen. De warmtepomp, het ventilatietoestel met warmteterugwinning (WTW), de wasmachine en de droger passen allemaal in de bestaande wasruimte – voortaan is technische ruimte de betere benaming. De bestaande radiatoren zijn blijven zitten om de woningen te verwarmen, voor koeling is er een fancoil opgehangen. Ventilatiekanalen in de woning zijn met een koofje weggetimmerd.

De 57 woningen van De Holtinck zijn verdeeld over drie verdiepingen, gelegen rond een ruime binnentuin. In de schachten van drie boven elkaar liggende woningen, waar nu de rookgasafvoer loopt, komen de bronleidingen en de in- en uitblaaskanalen voor de WTW, legt Dino Gaya Walters uit. Zijn bedrijf Uiteigenbodem realiseert hier met de corporatie Reggewoon en regionale netbeheerder Cogas een zogeheten bodemnet. De individuele water-waterwarmtepompen hebben namelijk geen eigen bodemlussen, maar zijn aangesloten op een ringleiding van 22 bodembronnen van 250 meter diep.

Warmte én koude

Maandag 6 juli verricht een van de bewoners van De Holtinck de symbolische eerste handeling. De eerste 60 à 70 meter is op dat moment al geboord. Voorafgaand aan dat moment zijn er korte toespraken. Als het aan Robert Jan van Egmond, programmamanager Duurzame Warmte en Koude bij TKI Urban Energy, ligt, volgen er snel meer van dit soort bodemenergieprojecten. Dat het systeem koeling kan leveren, is een van de redenen waarom Van Egmond enthousiast is – hij pleit vanuit TKI Urban Energy fanatiek voor meer aandacht voor koeling, nu geupdate klimaatscenario’s van het KNMI aantonen dat het aantal warmtedagen per jaar zal stijgen.

Een tweede reden is dat bodemenergie door de constante temperatuur in zomer en winter efficiënter werkt dan de lucht-waterwarmtepomp, waardoor de warmtepomp een tot factor twee lagere piekbelasting heeft. Gunstig ook vanuit het oogpunt van netcongestie, kortom.

Het bodemnet van Uiteigenbodem is een van de concepten die met de nodige belangstelling van TKI Urban Energy vanaf 2019 met subsidie (MMIP, tegenwoordig MOOI) zijn uitgewerkt tot aan implementatie. Dit is na Spinnewiel, een eerder project met 20 appartementen even verderop in Wierden, de tweede keer dat Uiteigenbodem, Reggewoon en Cogas op deze manier samenwerken.

Zowel netbeheerders als woningcorporaties hebben een grote opgave in de energietransitie, zegt Van Egmond. Interessant aan de samenwerking in Wierden is in die zin dat een deel van de infrakosten op de balans van de netbeheerder komt. “En dat is heel logisch. Je rekent geen warmte af als je bronenergie levert, maar alleen maar vastrecht. Dat past heel goed bij de rol van de netbeheerder. De woningcorporatie is daarmee ook blij, want die kan zich richten op de inpandige installaties en de woningen zelf. In die combinatie kan weleens het ei van Columbus zitten.”

Opmaat voor meer kleine collectieve projecten

Voor Cogas zijn deze kleine collectieve projecten onderdeel van een meersporenbeleid, zegt directeur Operatie Ronnie Mars aansluitend. Om richting een CO2-neutrale toekomst te bewegen, zijn wat de netbeheerder betreft alle bronnen nodig. Cogas zet in op elektrificatie van de energievoorziening, hernieuwbare gassen (groen gas en waterstof) en duurzame warmte. Onder die laatste categorie vallen zowel grootschalige warmtenetprojecten (het geplande warmtenet in Almelo op basis van restwarmte van Urenco, en het Regionaal Warmtenet Twente op basis van restwarmte van Twence), als ook kleinschalige projecten zoals deze hier in Wierden.

Voor de eerste twee sporen (elektrificatie en groen gas) is duidelijk dat ze een lange adem vragen. Grootschalige warmteprojecten duren ook lang en vragen flinke investeringen. “Maar dit project met Reggewoon en Uiteigenbodem, kan gewoon vandaag”, zegt Mars, die het project als opmaat ziet voor meer klein collectieve systemen. Cogas is als regionale speler wat hem betreft goed toegerust voor dit type projecten, want “klein, dichtbij en we hebben een warmteservicebedrijf waarmee we dit soort projecten daadwerkelijk kunnen servicen.”

Een pluim van hem gaat richting samenwerkingspartners, maar ook naar de bewoners van De Holtinck, die unaniem instemden met de nieuwe aardgasvrije oplossing voor het gebouw.

Ringleiding

Dino Gaya Walters en René Buvelot van Uiteigenbodem ontwikkelden het bodemnet-concept geïnspireerd door de uitrol van glasvezel. De ringleiding wordt aangelegd met relatief dunne ongeïsoleerde leidingen in een sleuf in de bodem, wat de aanleg vergemakkelijkt in bestaande bouw.

De ringleiding verdeelt de vraag van de warmtepomp over de bodemcollectoren, waardoor de bodemcollectoren niet worden ontworpen op de individuele vraag, maar op de gezamenlijke vraag van de aangesloten woningen. Door uitmiddeling is de gezamenlijke ontwerpvraag van de bodemcollectoren minder dan de som van de individuele piekbelastingen.

Het toepassen van ventilatie met warmteterugwinning zorgt er in het project ook voor dat de warmtevraag van de woning daalt. De warmtepompen vroegen in dit geval geen verzwaring van de aansluiting. Itho Daalderop leverde de water-waterwarmtepompen. Doordat de woningcorporatie ze laat monitoren, vergroot de leverancier de onderhoudsgarantie naar 5 jaar, aldus Boris Konings, specialist Duurzaamheid bij Reggewoon, tijdens de rondleiding door de modelwoning.