Gemeenten en bewonersinitiatieven vinden het van behoorlijke meerwaarde dat ze samenwerken, en zijn over die samenwerking voldoende tevreden. Tegelijkertijd zijn ambtenaren negatief gestemd over het onderlinge vertrouwen. En bewonersinitiatieven geven een onvoldoende aan de mate waarin zij door ambtenaren bij plannen betrokken worden en invloed kunnen uitoefenen.
Bewonersinitiatieven en gemeenteambtenaren: ‘Korte lijnen… Please!’’
Binnenlands Bestuur onderzocht samenwerking tussen bewonersinitiatieven en gemeenten. Samen met Buurkracht en Rijksuniversiteit Groningen.
Dat blijkt uit een enquête onder bewonersinitiatieven en ambtenaren die Binnenlands Bestuur heeft uitgevoerd in samenwerking met de maatschappelijke organisatie Buurkracht en onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen.
Gemeenten geven de meerwaarde van samenwerken een rapportcijfer van 7,4 en de kwaliteit van de samenwerking een 6,5. Bij bewonersinitiatieven is het verschil minder groot, met respectievelijk 7,1 en 6,7.
De deelnemers waren 252 ambtenaren van 200 verschillende gemeenten, en 473 leden van bewonersinitiatieven in 222 gemeenten.
Van de respondenten van bewonersinitiatieven gaf 27 procent aan bezig te zijn met het thema energie, 13 procent met zorg en welzijn, 6 procent met wonen en 32 procent met meerdere thema’s.
Belangenbehartiger
Uit de enquête blijkt dat bewoners positiever over de samenwerking oordelen als ze het idee hebben dat ambtenaren werken vanuit de overtuiging dat bewonersinitiatieven waardevolle inzichten bieden. Bewoners oordelen ook positiever over het wederzijds vertrouwen als ze de gemeente zien als representatieve belangenbehartiger van de lokale gemeenschap. Dat betekent dat ze de gemeente minder beschouwen als uitvoerder van beleid dat bijvoorbeeld uit Den Haag komt en weinig met het lokale te maken heeft.
Bewoners zijn ook positiever over de samenwerking als zij zien dat gemeenten werken vanuit overstijgende waarden, zoals de strijd tegen klimaatverandering of een inzet voor de lokale gemeenschap.
Overigens gaat het in alle uitkomsten van deze enquête om correlaties. Over de oorzaken van de meningen zijn geen harde uitspraken te doen.
Weinig vertrouwen
Opvallend is dat zowel de gemeenten als de bewonersinitiatieven niet echt goedgemutst zijn over het wederzijds vertrouwen: de eersten geven dit het rapportcijfer 5, en de laatsten een krappe voldoende: 5,7.
Dat terwijl ambtenaren de meerwaarde van de samenwerking vaak aan vertrouwen verbinden. ‘We merken dat het werkt als er vertrouwen is’, licht een ambtenaar bijvoorbeeld toe: ‘Het is van belang eerst vertrouwen te krijgen. Dit doen we met energiecoaches uit de buurt en met dorpsvertegenwoordigers.’
Een andere ambtenaar:
‘Enerzijds wordt participatie een steeds belangrijker onderdeel van ons werk. Voor goede plannen en beleid is input van de inwoners nodig, want zij weten wat er echt leeft en speelt in een buurt en wat er nodig is. Anderzijds zijn er op dit moment landelijke (politieke) ontwikkelingen die de samenwerking bemoeilijken. Door de grote verschillen in het land ontstaan er spanningen tussen de overheid en inwoners. Dit komt het vertrouwen en de samenwerking niet ten goede.’
We merken dat het werkt als er vertrouwen is
Ambtenaar
Te paard
Een derde vertelt:
‘Vertrouwen komt te voet en gaat te paard. Doordat veel collega's van verschillende afdelingen met bewonersinitiatieven te maken hebben, is het onvermijdelijk dat er verschillend mee omgegaan wordt. Een slechte ervaring met ‘de gemeente’ zet je op achterstand, ook als je zelf wél de juiste snaar bij het bewonersinitiatief weet te raken.’
Een volgende ambtenaar legt er de vinger bij dat het ook noodzakelijk is vertrouwen te krijgen vanuit de eigen gemeentelijke organisatie:
‘Elke bewonersinitiatief bestaat uit andere mensen met andere ideeën en expertises, en dat maakt dat het mensenwerk is. Er moet met elk initiatief op een eigen manier worden samengewerkt. Die ruimte moet er zijn. Bij onze gemeente krijgen medewerkers de ruimte om die samenwerking naar eigen inzicht in te vullen, maar dat is nog niet het geval bij elke gemeente. Dat vertrouwen en die ruimte is cruciaal.’
Een slechte ervaring met ‘de gemeente’ zet je op achterstand, ook als je zelf wél de juiste snaar bij het bewonersinitiatief weet te raken.
Ambtenaar
Waarom samenwerken?
Een belangrijke vraag in de enquête te is waarom bewonersinitiatieven samenwerken met gemeenten. Op een schaal van 1 tot en met 5 geven zij het hoogste cijfer aan de motivatie dat samenwerking leidt tot een grotere steun voor hun lokale project: gemiddeld een 4,1. Andere motivaties voor het samenwerken scoren lager, zoals dat gemeenten waardevolle inzichten kunnen bieden (3,3), dat samenwerking democratischer zou zijn (3,4), of omdat ze anders tegen wettelijke problemen zouden kunnen oplopen (3).
Andersom werken gemeenten wél vooral met bewonersinitiatieven samen vanwege de waardevolle inzichten die zij ambtenaren kunnen bieden (gemiddeld een 4 op een schaal van 1 tot en met 5). Evenals om de reden dat ze de steun voor de lokale projecten willen vergroten (gemiddeld 3,9).
Wat typeert?
Wat is de belangrijkste typering van de samenwerking tussen gemeenten en bewoners? Bijna de helft van de ambtenaren (44 procent) spreekt van een min of meer gelijkwaardig partnerschap, tegenover 30 procent van de bewoners. Van de ambtenaren zegt 21 procent dat de bewonersinitiatieven zo onafhankelijk mogelijk blijven, tegenover 25 procent van de bewoners zelf.
De bewoners zien voor 21 procent de relatie als puur financieel, terwijl ambtenaren dit voor 9 procent zo ervaren. Van de bewoners spreekt 19 procent van een moeizame relatie, vergeleken met 16 procent van de ambtenaren.
Mogen meedoen
Terug naar beoordelingen op een schaal van 1 tot 10. Hoe lovend zijn bewoners over meerdere aspecten van de samenwerking? Er volgen in de enquête dan veel onvoldoendes en magere voldoendes, al kan niet elke beoordeling rechtstreeks als een rapportcijfer worden beschouwd.
Hebben de bewonersinitiatieven het idee dat ze echt kunnen meedoen? Een 6,5. Reageert de gemeente daadkrachtig en snel op hun vragen of zorgen? Een 5,5. Wil de gemeente samen met hen nieuwe dingen uitproberen? Een 5,8. Worden ze vanaf het begonnen betrokken bij nieuwe plannen? Een 4,9. Zijn er duidelijke afspraken? Een 5,7. Hebben ze daadwerkelijk invloed op de planvorming van gemeenten? Een 5,4. Mogen ze meebeslissen over plannen die hun wijk aangaan? Een 5,3. Is er groot onderling vertrouwen? Een 5,7.
Het gemiddelde rapportcijfer na vier vragen aan de bewoners over de mate van inwonersparticipatie die zij ervaren, is slechts 5,2. Een onvoldoende dus. De gemeenteambtenaren zelf geven met 6,1 een betere beoordeling.
Het gemiddelde rapportcijfer van de bewoners over de mate van inwonersparticipatie is slechts 5,2
Daadkrachtig
Laten gemeenteambtenaren bewonersinitiatieven echt meedoen? Zijzelf antwoorden op die deelvraag met een 6,6, wat vergelijkbaar is met het gevoel van de bewoners zelf. Reageren zij als gemeente daadkrachtig op vragen en zorgen? Een 5,7. Willen ze samen met bewoners nieuwe dingen uitproberen? Een 6,3. Betrekken ze bewoners vanaf het begin bij het maken van plannen? Een 5,6. Zijn er duidelijke onderlinge afspraken? Een 5,6. Hebben bewonersinitiatieven echt invloed op hun planvorming? Een 5,9. Kunnen ze meebeslissen over plannen die hun eigen wijk aangaan? Een 5,8.
En het wederzijds vertrouwen? Dat is volgens de ambtenaren, zoals hierboven al beschreven, een 5.
© Shutterstock
Vrolijker
Gemeenten en bewonersinitiatieven worden weer vrolijker als ze algemenere vragen over elkaar beantwoorden. Op een schaal van 1 tot en met 5 geven ambtenaren een 4 aan bewonersinitiatieven als gevraagd wordt of dezen voor saamhorigheid onder bewoners zorgen. En een 4,1 als het gaat om de vraag of ze leiden tot nuttige voorzieningen en activiteiten. Tegelijkertijd denken ambtenaren niet dat de bewonersiniatiatieven heel erg representatief zijn voor de bewoners in de gemeente. Dit krijgt als beoordeling een 2,9.
Vice versa zien bewonersinitiatieven de gemeente als iets representatiever voor de bewoners: een 3,2. In hun ogen handelt de gemeente in het belang van die inwoners (een 3,4), en zorgt voor saamhorigheid (een 3,1).
Gekoesterde wens
Tot slot is in de enquête de vraag voorgelegd welke wens in vervulling zou moeten gaan als één element anders zou kunnen. Het opvallende is dat veel ambtenaren dan niet alleen naar de bewoners kijken, maar ook naar de eigen gemeentelijke organisatie. Zie onderstaande bloemlezing van reacties van de 252 ambtenaren die aan het onderzoek meededen:
‘Dat er meer vaardigheden en kennis in de ambtelijke organisatie komen om met de cultuur van de inwoners om te gaan. Dit vergt meer sociale verbinders tussen de overheid en inwoners; bruggenbouwers tussen de systeemwereld en de menswereld. Bestuurders en managers willen per jaar positieve cijfers om hun doelen in vier jaar te behalen. Inwoners hebben een ander tijdsritme.’
Bestuurders en managers willen per jaar positieve cijfers om hun doelen in vier jaar te behalen. Inwoners hebben een ander tijdsritme
Ambtenaar
‘Meer flexibiliteit vanaf onze kant als gemeente, zodat we de bewoners kunnen bieden wat zij willen en hen echt de regie geven in plaats van zelf vaste kaders te geven van wat je als bewonersgroep kunt doen.’
‘De instelling van een initiatievenmakelaar binnen de gemeente, en een opbouwwerker bij de welzijnspartner die echt initiatieven aanjaagt en ondersteunt. Zo kun je initiatieven serieus nemen.’
‘Het blijft moeilijk om interne afdelingen aan bewonersinitiatieven te verbinden. Daar mag meer flexibiliteit, eigenaarschap en capaciteit op komen.’
‘Qua samenwerking zou ik willen dat we meer tijd kunnen investeren in het ophalen en ondersteunen van de initiatieven.’
‘Ons beleid rond bewonersinitiatieven is nog steeds gefragmenteerd en niet consistent, ook al werken we met centrale contactpersonen.’
Geld
De ambtenaren noemen ook ‘geld’ als verbeterpunt: ‘Financiële middelen voor bewonersinitiatieven. Nu moet alles uit de inhoud komen. En naast de vaste dingen die al gepland zijn, is het vaak moeilijk nog toevoegingen te doen.’
‘Dan zou ik willen dat er voldoende budget is. Nu is het vaak “nee”, omdat het iets kost’, zegt een ambtenaar. Een ander: ‘Betere interne borging. Het is nu maar de vraag hoe lang het leefbaarheidsfonds blijft bestaan.’ ‘Meer capaciteit voor het ondersteunen en verder brengen van bewonersinitiatieven.’
Vast aanspreekpunt
Bewonersinitiatieven verlangen op hun beurt vooral naar vaste contactpersonen en heldere communicatie. Zoals blijkt uit deze bloemlezing van reacties op de vraag wat het is dat ze zouden willen veranderen:
‘Korte lijnen… Please!’
‘Nu moeten we voortdurend met meerdere afdelingen in gesprek.’
‘Het contact over niet te veel schijven laten lopen, want soms moet je kiezen uit drie wijkregisseurs.’
‘Een vast contactpersoon die afspraken nakomt en goede informatie geeft.’
‘Dat de contactpersoon die als wijkmanager in functie is gezet, binnen de gemeente daadwerkelijk een status en positie krijgt als wijkmanager. Nu fungeert die wijkmanager als kop van jut, wordt voortdurend gepasseerd door initiatieven en ontwikkelingen binnen het gemeentelijk apparaat, en moet dan de klappen opvangen van geïrriteerde bewoners die afspraken over participatie en betrokkenheid voortdurend geschonden zien worden.’
We willen een vast contact persoon die echt gehoord en gezien wordt binnen de gemeente
Bewoner
‘We willen een vast contact persoon die echt gehoord en gezien wordt binnen de gemeente. We hebben contact met de gebiedsregisseur, maar hebben het gevoel dat die tegen dezelfde muur oploopt als wijzelf.’
‘Direct contact met de verantwoordelijke ambtenaar, zonder tussenkomst van de wijkregisseur.’
‘Meer gesprekken met wethouders over wat er leeft. We zijn te afhankelijk van ambtenaren die hun eigen koers varen, los van het gekozen bestuur.’
‘Dat ze wat sneller reageren, en even enthousiast zijn als ons team.’
Slotsom
De slotsom van de enquête is dat bewonersinitiatieven en gemeenten geen cynische houding tegenover elkaar hebben, maar echt de meerwaarde van de samenwerking zien. Tegelijkertijd is het wederzijds vertrouwen klein, worstelen ambtenaren met het vervullen van hun rol, en krijgen bewoners niet altijd het gevoel dat de gemeente hun passie deelt. Bovendien vinden zij het moeilijk om met een gemeente een goed contact te krijgen. Oftewel: ‘Korte lijnen… Please!’
De betrokken onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen zijn Lise Jans (adjunct-hoogleraar Sociale-omgevingspsychologie) en promovendus Lisa Hof.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.