Stilstand in stikstof is achteruitgang: doe wat en wel nu!

Auteur kennisbijdrage: Eric Schouwenberg, senior ecologie consultant

Het stikstofdossier is nog altijd een open zenuw. De frustraties in de maatschappij zijn groot en de nieuwe plannen uit Den Haag krijgen op veel plekken een sceptische ontvangst. Dat boeren ontevreden zijn snap ik heel goed. De plannen raken hun bedrijf en daarmee bestaanszekerheid. Voor veel agrarische ondernemers gaat het om een bedrijf dat de familie al generaties lang runt. Dat maakt de discussie begrijpelijk, maar verandert niets aan de uitdaging waarvoor we staan. Grote maatschappelijke opgaven vragen soms om ingrijpende keuzes. We moeten daarbij nadrukkelijk de vraag stellen wat er gebeurt als we opnieuw niets doen.

De werkelijkheid is dat stilstand alleen maar zorgt voor verslechtering. Grote investeringen in infrastructuur, energietransitie en economische ontwikkeling zijn vertraagd of stilgevallen. De natuur zet zelfs stappen achteruit. Veel natuurgebieden staan al tientallen jaren onder druk door een combinatie van ontwikkelingen. Denk aan stikstofbelasting, verdroging, de biodiversiteit neemt af en ecosystemen verliezen daarmee geleidelijk hun veerkracht.

Verder uitstel van herstel betekent later een grotere en vooral veel duurdere opgave. Denk hier maar even over na. Investeren in natuur is het veiligstellen van de toekomst. Gezonde ecosystemen zorgen voor zo veel goeds. Denk aan schoon water, frisse lucht en een aantrekkelijke leefomgeving. Het gaat daarom niet alleen over stikstof, maar vooral hoe we onze leefomgeving willen doorgeven aan volgende generaties.

Stappen

De huidige plannen gaan uit van wat deskundigen al heel aangeven: de stikstofdruk moet omlaag, natuurgebieden moeten aantoonbaar herstellen, verdroging moet worden aangepakt, de waterkwaliteit moet verbeteren en rond kwetsbare natuur zijn soms aanvullende maatregelen nodig. De plannen zijn een mooie eerste stap. Juist omdat de plannen inzetten op natuurherstel, zie ik kansen om weer meer ruimte te creëren voor de noodzakelijke maatschappelijke ontwikkelingen, ook binnen de huidige wet- en regelgeving. We moeten daarbij uiteraard kritisch kijken naar effectiviteit en de uitvoerbaarheid. Als we echter moeten wachten tot iedereen het met elkaar eens is krijgen we weer vele jaren vertraging en dat kan écht niet!

De oplossing ligt namelijk in herstel van het systeem als één geheel. Natuurherstel, waterbeheer, landbouwtransitie, woningbouw, energieontwikkeling en economische ontwikkeling versterken elkaar op deze manier. Ik zie gelukkig steeds meer voorbeelden waar dat lukt. Beekherstelprojecten die bijdragen aan biodiversiteit én waterkwaliteit. Gebiedsontwikkelingen waarin natuur vanaf het begin wordt meegenomen en initiatieven waarbij ze landbouw, waterbeheer en natuurherstel gezamenlijk oppakken.

Bufferzones

Een interessant onderdeel van de plannen zijn de bufferzones rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Over de exacte afstanden van 500 meter of 1 kilometer kunnen we lang en breed discussiëren. De benodigde omvang hangt namelijk sterk af van het grotere systeem waarin een gebied zich bevindt. Denk aan hydrologie, kwelstromen, de aanvoer van water, bodemopbouw, landschappelijke samenhang en de ligging van stikstofbronnen. Een meer gebiedsgerichte aanpak is wat mij betreft daarbij beter dan vooraf bepaalde vaste afstanden. Wanneer ze slim worden ingericht, kunnen ze niet alleen bijdragen aan het verminderen van de stikstofdruk, maar ook aan herstel van watersystemen, versterking van natuurgebieden en een geleidelijke overgang tussen landbouw en natuur. Daarmee worden Natura 2000-gebieden ook meer onderdeel van een robuuster en veerkrachtiger landschap.

Na meer dan dertig jaar ervaring op het snijvlak van natuur, water, ruimtelijke ontwikkeling en biodiversiteit zie ik telkens dezelfde les terugkomen: problemen we die jarenlang vooruitschuiven worden alleen maar groter.

Als ecoloog geloof ik sterk in de waarde van kennis, onderzoek en zorgvuldig onderbouwde keuzes. Maar ecologie mag geen doel op zichzelf worden. De kracht van ecologische kennis zit juist in het helpen vinden van oplossingen, zichtbaar maken van wat nodig is voor natuurherstel én hoe we tegelijkertijd ruimte kunnen creëren voor de maatschappelijke opgaven.

Laten we nu aan de slag gaan!