Meer boetes voor dakloze buitenslapers

Gemeenten hebben, ondanks dat een aantal grote steden besloten ermee te stoppen, vorig jaar vaker boetes uitgeschreven aan slapende dakloze mensen. Waar gemeenten als Amsterdam, Leiden, Nijmegen en Utrecht veel minder boetes zijn gaan opleggen, is in gemeenten als Rotterdam en Den Haag juist een forse stijging te zien.

Analyse

In totaal ging het in 2025 om 1157 boetes voor buiten slapen, de zogenaamde feitcode F114b oftewel: ‘De weg als slaapplaats gebruiken’. Zo blijkt uit een analyse van politiek econoom Merel van Rooy, fellow bij het Instituut voor Publieke Economie, op basis van cijfers van het CJIB. Andere boetes voor daklozen, bijvoorbeeld voor bedelen of wildkamperen, zijn hierin niet meegenomen.

'Ineffectief en onmenselijk'

Het betekent een stijging van 13 procent van het aantal boetes ten opzichte van 2024. Opmerkelijk, omdat juist vorig jaar een aantal steden aankondigde te stoppen met het beboeten van daklozen. Zo zei de Amsterdamse burgemeester Halsema dat het beboeten van daklozen ‘zijn doel voorbij schiet’. Ook de Leidse gemeenteraad besloot het verbod op buiten slapen uit de APV te halen, omdat het ‘ineffectief en onmenselijk’ zou zijn.

Minder boetes in een aantal steden

Die besluiten zijn duidelijk terug te zien in de cijfers, zo blijkt uit de analyse door Van Rooy. In Amsterdam daalde het aantal boetes met 55 procent, in Leiden met 62. Ook Maastricht, Nijmegen en Utrecht deelden veel minder boetes uit. Toch is het totaal aantal boetes dus gestegen. Dat komt met name door een forse stijging in Rotterdam, de gemeente die al verreweg de meeste boetes uitdeelt voor buiten slapen. Andere gemeenten waar het aantal boetes steeg zijn onder andere Westland, Vlaardingen, Den Haag en Schouwen-Duiveland.

Topje van de ijsberg

Volgens Van Rooy gaat het in werkelijkheid om nog veel meer boetes. ‘Een ander gedeelte gaat via het OM en gemeenten leggen ook zelf boetes op voor buiten slapen die ze zelf innen. Zo registreerde het CJIB voor Rotterdam 237 boetes, maar meldde Rotterdam zelf dat ze 750 boetes hadden uitgeschreven.’ De onderzoeker is van mening dat de boetes moeten stoppen. ‘Het criminaliseert dakloosheid, stigmatiseert en jaagt mensen op. Het is een algemene misvatting dat de boetes standaard niet geïnd worden. Vaak is de eerste post die ex-dakloze mensen ontvangen als ze zich weer inschrijven, dan beginnen ze met schulden.’

Ook landelijk steun voor stoppen met boetes

Ook binnen de landelijke politiek lijkt er een meerderheid te zijn voor het idee dat boetes voor daklozen weinig zin hebben. Zo liet het vorige kabinet in antwoorden op Kamervragen van de SP en GroenLinks-PvdA weten het ook ‘weinig zinvol’ te vinden dat gemeenten mensen zonder huis bekeuren voor buiten slapen. Toenmalig demissionair staatssecretaris Vicky Maeijer (PVV) zei dat het bijdraagt aan ‘het stigmatiseren van dakloze personen’, iets wat het rijk met het Nationaal Actieplan Dakloosheid juist wil bestrijden.