Gemeenten lopen financieel risico door verkeerde indexering bouwbudgetten

Binnen veel gemeentelijke bouwprojecten worden budgetten jaarlijks geïndexeerd op basis van het MEV-indexcijfer, de Macro Economische Verkenning. Dat lijkt logisch, omdat dit cijfer breed wordt gebruikt binnen overheidsfinanciën. Toch kan deze werkwijze bij bouwprojecten tot flinke risico’s leiden.

De reden is eenvoudig: de bouwmarkt beweegt vaak anders dan de algemene economie. Wie bouwbudgetten actualiseert met een generiek indexcijfer, loopt het risico dat het beschikbare budget steeds verder afwijkt van de werkelijke marktprijzen. HEVO ziet in de praktijk dat dit risico vooral zichtbaar wordt bij maatschappelijk vastgoed, zoals scholen, zorggebouwen en gemeentelijke voorzieningen. Juist daar zijn budgetzekerheid en bestuurlijke voorspelbaarheid van groot belang.

Algemene index sluit niet altijd aan op de bouwpraktijk

Het MEV-indexcijfer is een macro-economische indicator. Het geeft een algemeen beeld van prijsontwikkelingen op nationaal niveau. Gemeenten gebruiken dit cijfer onder meer voor het actualiseren van normbedragen en projectbudgetten.

Maar bouwkosten worden bepaald door heel andere factoren. Denk aan schaarste aan arbeid en materialen, stijgende of juist dalende grondstofprijzen, drukte in de bouwkolom en specifieke ontwikkelingen rond installatietechniek en duurzaamheid.

Juist deze factoren kunnen ervoor zorgen dat de kosten in de bouwsector sneller, trager of grilliger bewegen dan de algemene economische index laat zien. Daardoor ontstaat een mismatch tussen het gemeentelijke budget en de prijsontwikkeling in de markt.

Sectorspecifieke indexcijfers, zoals BDB-utiliteit, volgen de ontwikkelingen in de bouw maandelijks en sluiten daardoor beter aan op de werkelijke kostenontwikkeling binnen bouwprojecten.

Schijnzekerheid in het budget

Wanneer een projectbudget wordt geïndexeerd met een generiek en relatief traag reagerend indexcijfer, kan er een structurele afwijking ontstaan tussen het geraamde budget van de gemeente en de werkelijke marktprijzen op het moment van aanbesteding.

Die afwijking kan soms meevallen, maar is in de praktijk vooral lastig voorspelbaar. Het gevolg: een budget lijkt op papier actueel, terwijl het in werkelijkheid niet meer aansluit bij de markt.

Dat kan leiden tot plotselinge tekorten bij aanbesteding, noodzaak tot versobering, kwaliteitsverlaging of vertraging doordat opnieuw besluitvorming nodig is. In alle gevallen komt de beheersbaarheid van het project onder druk te staan.

Minder grip op projectsturing

Voor professioneel projectmanagement is voorspelbaarheid essentieel. Ramingen, risicoanalyses, fasering en besluitvorming zijn allemaal gebaseerd op de relatie tussen budget en marktprijs.

Als die relatie verstoord raakt door een ongeschikte indexering, ontstaat schijnzekerheid. Het budget lijkt beheerst, maar de onderliggende kostenontwikkeling wordt onvoldoende gevolgd.

Daarmee neemt ook de waarde van risicomanagement af. De projectmanager kan minder goed sturen, terwijl de opdrachtgever denkt dat het budget actueel is. Dat maakt indexering niet alleen een financiële keuze, maar ook een belangrijk onderdeel van professioneel opdrachtgeverschap.

Gebruik een bouwspecifieke index

Het gebruik van het MEV-indexcijfer voor bouwprojecten introduceert onnodige onzekerheid in gemeentelijke besluitvorming en projectsturing. Voor gemeentelijke bouwprojecten ligt het daarom voor de hand om te werken met sectorspecifieke, frequent geactualiseerde indexcijfers, zoals BDB-utiliteit. Daarmee sluiten budgetten beter aan op de werkelijkheid van de bouwmarkt.

Dat vergroot de voorspelbaarheid van projectresultaten, verbetert de betrouwbaarheid van budgetten en versterkt de effectiviteit van projectmanagement. Belangrijker nog: het voorkomt dat de opdrachtgever zelf een dominant risico in het project introduceert. HEVO pleit er daarom voor om indexering niet als administratieve jaarlijkse correctie te behandelen, maar als onderdeel van actief risicomanagement binnen het project.