Onderzoek rekenkamers vergt ‘scherpe keuzes’

Armoedebeleid, financieel beleid en woning(bouw)beleid zijn de meest onderzochte onderwerpen door rekenkamers in 2025. Dat blijkt uit een inventarisatie van thema’s van 170 rekenkamerrapporten die zijn geüpload in de bibliotheek van de Vereniging van Rekenkamers (VvR).

Actueel, agenderend, ondersteunend

Dat toont het trendrapport over trends en kansen in het rekenkameronderzoek dat de vereniging vandaag publiceert. Met het trendrapport wil de vereniging rekenkamers ondersteunen bij het opstellen van een sterk onderzoeksprogramma met onderwerpen waarop rekenkameronderzoeken actueel, agenderend en ondersteunend kunnen zijn. Een van de onderwerpen die er in 2025 nog uitsprong was het armoedebeleid, waarbij rekenkamers vooral kijken naar armoedebeleid in brede zin en specifiek inzoomen op lokale inkomensregelingen.

Krapte op woningmarkt

Bij woningbouwbeleid gaat het met name om onderzoek naar woningbouwbeleid en naar de woningbouwopgave. De aanhoudende krapte op de woningmarkt is dan ook een belangrijk maatschappelijk vraagstuk. Sommige rekenkamers richten zich ook op specifiekere onderwerpen, zoals klimaatbestendig bouwen of de doorstroming van senioren. Onderzoeken naar financieel beleid gaan vooral over planning en control en de financiële positie van gemeenten.

Meer diepgang

Verder blijkt uit de trendanalyse over 2025 dat rekenkamers vaker kiezen voor onderzoek naar een specifiek onderdeel van bijvoorbeeld wonen, energie, arbeidsparticipatie of participatiebeleid, in plaats van een breed beleidsterrein als geheel te onderzoeken. Een scherp afgebakend onderzoek levert meer diepgang en bruikbare inzichten voor volksvertegenwoordigers op, beveelt de VvR al langer aan. Dit is dus al praktijk aan het worden.

Scherpe keuzes

Volgens de VvR vraagt dat wel om scherpe keuzes vooraf. ‘Juist doordat de focus smaller wordt, is het belangrijk dat het onderwerp goed aansluit bij actuele vraagstukken en informatiebehoeften van de raad of staten.’ Het is ook niet altijd nodig om thema’s opnieuw volledig lokaal te onderzoeken. Vaak volstaat een rekenkamerbrief over de meta-analyse of metadossier van de vereniging over bijvoorbeeld woonbeleid, Wmo of de Participatiewet, eventueel aangevuld met een beperkte lokale verdieping.

Inspirerende voorbeelden

In het trendrapport staan ook een aantal ‘inspirerende voorbeelden’ van minder voor de hand liggende onderwerpen. Zo deed de rekenkamer van Papendrecht onderzoek naar de bescherming van persoonsgegevens en de rekenkamer van Zoetermeer onderzocht hoe de gemeente omgaat met stadspeilingen. Ook bijzonder was de samenwerking van de rekenkamers van Heerlen, Arnhem, Groningen en Lelystad bij het onderzoek ‘Van toeschouwer naar speler. Een krachtige raad in netwerksamenwerking’. Dit onderwerp ‘relatief vernieuwend én maatschappelijk actueel’.

Kansrijke thema's

De VvR noemt in het trendrapport ook enkele thema’s die kansrijk zijn en welke thema’s op korte en middellange termijn relevant kunnen worden voor gemeenten, provincies en waterschappen. Het gaat bijvoorbeeld om de nieuwe NIS2-richtlijn, het verlies aan kennis in de organisatie door inhuur van externen en uitbesteding of hoe de overheid tussen wet en inwoner staat. Hoe ga je als overheid om met het dreigen met geweld en zelfs geweld plegen?

Gevolgen geen beleid

En onderzoek ook eens wat de gevolgen zijn van de keuze om géén beleid te maken, maatregelen uit te stellen of geen middelen beschikbaar te stellen, zoals rond het thema netcongestie, het uitblijven van preventief beleid of het klimaatbeleid. Tot slot biedt het rapport een groslijst met mogelijke onderwerpen om te onderzoeken. Relevant voor de toekomst zijn verder onderzoek naar demografische en sociale ontwikkelingen en de druk op voorzieningen, woningtekort en kansen en uitdagingen die het bouwen van specifieke woningen in gemeenten of provincies biedt.