Wie vaker verkeert in het openbaar bestuur en bezig is met overheidsfinanciën, moet slalommen om niet minimaal één keer Philip van Veller tegen te komen. Deze bestuurskundige en bestuurder-politicus heeft bestuurlijk en politiek Nederland van nagenoeg alle kanten verkend, in uiteenlopende rollen.
'De kou is uit de lucht' in de bestuurlijke verhoudingen
De kou lijkt uit de lucht in de interbestuurlijke verhoudingen. Philip van Veller ziet ‘ochtendgloren.’ Maar hij houdt een slag om de arm.
‘Mij niet bellen’ kent wethouder Philip van Veller van Leidschendam-Voorburg niet als het over gemeentefinanciën gaat: ‘Je kan me ervoor wakker maken’. Dat straalt zijn loopbaan uit. Hij was onder meer adviseur Openbaar Bestuur bij Berenschot, gemeenteraadslid, politiek secretaris en adviseur van de VVD-fractie in de Tweede Kamer. Verder werkte hij op het ministerie van Financiën en als directiesecretaris en hoofd bestuursbureau bij de VNG. In de vorige collegeperiode was hij boegbeeld van de pijler financiën van M50, het platform van middelgrote gemeenten. Recenter is zijn aanstelling als raadslid van de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB), met de aandachtsgebieden bestuurlijke en financiële verhoudingen.
Hoe verklaart u dat de onderlinge relaties tussen bestuurslagen zo vertroebelden?
‘De financiële verhoudingen werpen doorlopend een schaduw over de interbestuurlijke verhoudingen. Het gaat de hele tijd over geld en de vraag of er genoeg middelen ter beschikking wordt gesteld voor taken. Terwijl naar mijn overtuiging het gezamenlijk werken aan ambities centraal zou moeten staan. Gelukkig zie ik ochtendgloren. Onlangs op het VNG Jaarcongres spraken zowel minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, als de minister-president expliciet mooie woorden over de interbestuurlijke verhoudingen. Maar in de cijfers zien we het nog niet terug. Gemeenten vinden dat zij te weinig geld krijgen voor medebewindstaken en hebben al jaren een penibele financiële positie. De achtereenvolgende kabinetten vonden dat er genoeg geld naar de gemeenten vloeit, maar dat die in de uitvoering tekortschieten. Een van de verklaringen van Heerma in zijn recente kamerbrief Werken aan balans is dat taken, ambities en verwachtingen uiteen zijn gaan lopen. Die analyse deel ik.’
De minister introduceert een zogeheten balansscan om te onderzoeken of taken, financiële middelen en beleidsvrijheid van gemeenten en provincies in evenwicht zijn met het geld dat zij krijgen. Gaat dat instrument de interbestuurlijke relaties verbeteren?
‘De scan gaat helpen bij het maken van keuzes en om het gesprek daarover te voeren. Gemeenten kunnen bij zekere taken best voldoen aan hun wettelijke opdracht. Ambities van het rijk komen daar vaak bovenop. Gemeenten lukt het nu niet voor het geld dat ze krijgen. Wat vaak gebeurt, is dat ze het in andere delen van hun begroting opvangen en hun ambities neerwaarts bijstellen. In de praktijk gebeurt dat al in veel gemeenten. Dat zien we aan uitgaven op cultuur, sport, infrastructuur. De ene gemeente veegt een keer minder in de openbare ruimte, de ander brengt het onderhoudsniveau naar beneden. Inwoners zien hun omgeving verslonzen. Over landelijke infrastructuur, over bruggen, gaat het nu vaak. Maar hoeveel bruggen tellen veel gemeenten niet? Beheer en onderhoud worden sluipenderwijs naar beneden bijgesteld, niet ongevaarlijk. Als pijlervoorzitter van de M50 kreeg ik wel eens het verzoek van journalisten: kom eens door met gemeenten die hun zwembad gaan sluiten. Dan moest ik ze teleurstellen. Er zijn niet zoveel gemeenten die hun zwembad sluiten. Gemeenten doen hun uiterste best om voorzieningen in de lucht te houden. Er is veel verborgen leed. Er zijn bijvoorbeeld gemeenten die überhaupt geen zwembad bouwen, terwijl daar wel behoefte aan is, of die besparen op onderhoud aan bestaande zwembaden. De geconstateerde disbalans beperkt onze lokale autonome ruimte.’
U wilde geen klaagzang, zei u vooraf. Nu lijkt het toch in mineur te eindigen.
‘Ik denk oprecht dat de beweging onder het huidige kabinet hartstikke goed is. Er is een samenwerkingsagenda tussen de VNG en het rijk, opgesteld vanuit het idee dat overheden het sámen moeten doen. De VNG heeft al gezegd: wij laten het slagen van die samenwerkingsagenda afhangen van de middelen die loskomen voor jeugd. Dat werpt bij voorbaat een behoorlijke schaduw op de samenwerking. Ik was onlangs bij een conferentie waar ik een wanhopige wethouder van een kleinere gemeente trof. Die had plotseling twee heel heftige jeugdzorggevallen binnen zijn gemeente. Ik snap de wanhoop, want één enkele zware casus slaat direct gaten in de lokale begroting Als gemeenten krijgen we nu meer geld voor schuldhulpverlening en vroegsignalering van inwoners met schulden. Het effect daarvan zal zijn dat we meer mensen opsnorren voor de schuldsanering komen. Die moeten we ondersteuning bieden. Gemeenten hebben een ongelooflijke hoeveelheid minima- en inkomensregelingen opgetuigd, waarvan de hoogte varieert per gemeente. Logisch, want als gemeente zijn wij er om lokaal een verschil te maken. Aan de andere kant treden er door lokale beleidsvrijheid verschillen op in situaties die niet lokaal bepaald zijn. Die regelingen zijn er om te ondervangen dat de bijstandsuitkering te laag is.’
Dit is een ingekort versie. Lees het hele artikel in Binnenlands Bestuur 19 (inlog).
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.