Kabinet wil structureel inzicht in taken en middelen

Het kabinet wil structureel inzichtelijk maken welke taken gemeenten en provincies hebben en of ze daar voldoende geld voor krijgen. Dat schrijft minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken aan de Tweede Kamer. Het inzicht moet leiden tot een beter gesprek met decentrale overheden over taken en middelen.

De afgelopen tijd verschenen er meerdere adviezen van de Raad voor het Openbaar Bestuur over de financiële verhoudingen tussen enerzijds het rijk en anderzijds de gemeenten en provincies. De ROB concludeerde eerder dat niet goed in beeld is welke taken gemeenten allemaal uitvoeren, welke kosten ze daarbij maken en of ze volledig vergoed worden door het rijk.

Eerste overzicht

Heerma is nu begonnen met het in kaart brengen van die taken en middelen. Hij is van plan om het overzicht in november een eerste overzicht naar de Kamer te sturen. Begin 2027 volgt dan een volledig overzicht, met daarin ook een ‘inventarisatie van de sturingsmogelijkheden en de mate van beleidsvrijheid’. Ook moet dan duidelijk worden hoe zo’n overzicht gebruikt kan worden bij het beantwoorden van de vraag of taken en middelen in balans zijn.

Heerma heeft aan de hand van vier casussen onderzocht hoe taken en middelen per beleidsterrein goed in beeld gebracht kan worden. Zo is er bij de organisatie van verkiezingen geconstateerd dat vervroegde Kamerverkiezingen een risico zijn voor gemeenten, vanwege de extra kosten die ze daarvoor maken. De vraag die bij de casussen vaak terugkwam, is wat een taak nu precies van gemeenten en provincies vraagt, schrijft de minister. Daardoor is ook niet altijd duidelijk welke mate van beleidsvrijheid gemeenten hebben.

Jeugdzorg

Ook is er extra aandacht voor de uitgaven aan jeugdzorg. Tegen de verwachting ten tijde van de decentralisatie in zijn de afgelopen jaren de uitgaven aan jeugdzorg fors gestegen’, constateert Heerma. Begin volgend jaar wordt een nieuw advies van de deskundigencommissie-Van Ark verwacht, waarin wordt ingegaan op de tekorten.

Balansscans

Onderdeel van de structurele agenda zijn ‘balansscans’ die inzichtelijk maken of er bij de uitvoering van taken knelpunten en verschillen van inzichten zijn tussen het rijk en de decentrale overheden. Daarbij wordt in kaart welke wettelijke taken een gemeente of provincie uitvoert en hoeveel beleidsvrijheid ze daarbij krijgen en welke kaders het rijk daarbij gesteld heeft. En ook ‘het gesprek over beschikbare middelen en het in beeld brengen daarvan’ is onderdeel van de scan, net als de vraag of de uitvoering in de praktijk aansluit bij de aannames die bij het opstellen van het beleid zijn gemaakt. Zo kan het zijn dat taken in de praktijk verzwaard zijn, omdat er ‘aanvullende wensen en ambities’ zijn geformuleerd, stelt de minister.