Samenwerking tussen zorg en welzijn komt moeilijk van de grond

Samenwerking tussen zorg en welzijn wordt breed gezien als noodzakelijk om de uitdagingen van vergrijzing, personeelstekorten en langer zelfstandig wonen het hoofd te bieden. Toch komt die samenwerking vaak moeilijk van de grond. De maatschappelijke opdracht van M&I/Partners laat zien dat de oorzaak niet primair ligt bij technologie of een gebrek aan bereidheid om samen te werken. Financiële prikkels, verschillen in systeemlogica en organisatorische barrières blijken veel bepalender.

Ter gelegenheid van het veertigjarig jubileum onderzocht M&I/Partners hoe digitalisering kan bijdragen aan het verminderen van eenzaamheid onder ouderen. Samen met Sociaal Werk Sedna en Icare werd in Emmen een praktijkstudie uitgevoerd. Daarnaast sprak M&I/Partners met bestuurders en andere betrokkenen uit zorg, welzijn en zorgverzekeringen om beter te begrijpen wat samenwerking stimuleert en wat samenwerking belemmert.

Bereidheid genoeg, structurele samenwerking blijft lastig

Tijdens de praktijkstudie bleek de bereidheid om samen te werken groot. Toch kwam de samenwerking tussen de betrokken organisaties nauwelijks van de grond. Dat leidde tot een verdere verkenning van de vraag waarom structurele samenwerking tussen zorg en welzijn vastloopt.

Een van de belangrijkste bevindingen is dat zorg en welzijn vanuit fundamenteel verschillende logica's werken. Zorg wordt grotendeels gefinancierd wanneer een zorgvraag ontstaat en behandeling nodig is. Welzijn richt zich juist op het voorkomen van problemen. Wanneer preventie succesvol is, neemt de zorgvraag af. Dat levert maatschappelijke winst op, maar de financiële baten komen niet vanzelfsprekend terecht bij de partij die investeert.

Het systeem beloont behandelen, niet voorkomen

Volgens M&I/Partners zit hier een belangrijke verklaring voor het moeizaam van de grond komen van samenwerking. Organisaties delen dezelfde maatschappelijke ambitie, maar opereren binnen systemen met verschillende verantwoordelijkheden, prikkels en vormen van bekostiging.

Ook andere factoren spelen een rol. Welzijnsorganisaties hebben te maken met relatief korte aanbestedingscycli, waardoor ruimte voor langetermijninvesteringen en innovatie beperkt blijft. Daarnaast verschillen zorg- en welzijnsorganisaties sterk in schaal, governance en werkwijze. Dat maakt het lastiger om gezamenlijke initiatieven duurzaam te organiseren.

Digitalisering is niet het kernprobleem

Een opvallende conclusie uit de maatschappelijke opdracht is dat digitalisering niet als primaire oorzaak van samenwerkingsproblemen wordt gezien. De informatiebehoefte van zorg en welzijn verschilt sterk. Meer technologie of meer gegevensuitwisseling alleen lost de onderliggende vraagstukken daarom niet op.

Dat betekent niet dat digitalisering geen rol speelt. Integendeel. Juist gezamenlijke digitale dienstverlening en een betere ondersteuning van inwoners, cliënten en patiënten bieden kansen. Maar succesvolle digitalisering vraagt eerst om duidelijke afspraken, gedeelde belangen en vertrouwen tussen organisaties. Pas daarna kan technologie samenwerking versterken.

Naar een samenwerkingssysteem dat werkt

Op basis van de gesprekken en praktijkervaringen ziet M&I/Partners drie belangrijke denkrichtingen voor vervolg:

• maak de maatschappelijke waarde van preventie beter zichtbaar en meetbaar;
• pas financiële prikkels aan zodat investeren in preventie aantrekkelijker wordt;
• investeer in langdurige relaties, vertrouwen en gezamenlijk leren tussen organisaties.

Volgens M&I/Partners ligt de uitdaging niet langer in de vraag óf zorg en welzijn willen samenwerken, maar in de vraag hoe het systeem samenwerking daadwerkelijk kan ondersteunen.