De life-cycle van overheidsbeleid en regulering als rode draad

Wetten en regels, uitgevaardigd door de overheid in het kader van het publiek belang, zijn fundamenteel voor de ordening van de samenleving en bescherming van de burger. Wetten zijn als ‘instrument’ voor uitvoering van overheidsbeleid een politiek compromis waarin diverse aspecten samenkomen. Tegelijkertijd kunnen wetten niet zomaar uitgevaardigd worden. De wetgever is onderworpen aan de (grond)wet. Het legaliteitsbeginsel speelt hierbij een belangrijke rol. Wetten bieden in die zin dan ook bescherming tegen de overheid. Goede wetten voor het bedrijfsleven leiden tot een eerlijk speelveld. Maar wetten en regels kosten ondernemingen ook geld; ze beperken mogelijk innovatie en naleving is kostbaar.

Het bovenstaande levert een ‘regelgevingsparadox’ op. Uit onderzoek blijkt dat burgers en ondernemingen enerzijds minder regels willen maar aan de andere kant ook vragen om zekerheid en bescherming door middel van regels. Deze paradox is bijvoorbeeld zichtbaar in de financiële sector, waar regelgeving noodzakelijk is maar ook vaak bekritiseerd wordt. Hetzelfde geldt voor toezicht; na een incident is er vaak een roep om meer toezicht, waarbij na een periode van relatieve rust de perceptie van ‘te veel toezicht’ de kop opsteekt – met de bijbehorende roep om vermindering van toezicht.

Wetgeving en toezicht kunnen een grote impact hebben op (financiële) ondernemingen omdat zij, om compliant te zijn, hun bedrijfsvoering hier op dienen in te richten. Op legal, compliance, risk en audit professionals, maar ook op (interne en externe) toezichthouders wordt in de dagelijkse praktijk een beroep gedaan om wetgeving te interpreteren, uit te leggen, te implementeren, op naleving te toetsen dan wel te handhaven. Zij hebben een belangrijke rol bij de vraag wat een onderneming doet of moet doen met de regels ‘op de werkvloer van het maatschappelijk leven’ of met de ‘digitale wet’ in de ‘analoge werkelijkheid’ (ontleend aan J. Griffiths en K. Schuyt). Dit vereist een kritische professionaliteit van en goede communicatie tussen beleidsmakers, toezichthouders en genoemde professionals.

Beleidmakers en de wetgever worden met principiële vragen geconfronteerd bij het opstellen van wetgeving en gebruikmaking van het Beleidskompas. Wordt met deze wet het maatschappelijk probleem opgelost? Is de wet uitvoerbaar en handhaafbaar? Gaat de wet werken in de praktijk zoals bedoeld? Uit onderzoek blijkt dat de oorspronkelijke boodschap in de wet kan veranderen op de ‘werkvloer’ en er eerder een transformatie plaatsvindt dan een (simpele) transitie. Is het toezicht gericht op het doel van de wet of slechts op middelen om te monitoren?

Professionals in de organisaties hebben ook dezelfde vragen te beantwoorden met betrekking tot de implementatie van regels en overig intern beleid. Daarnaast is het essentieel om op de juiste wijze te interacteren met toezichthouders en de wetgever om de oorspronkelijke doelen van de wet efficiënt en effectief proberen te bereiken.

Begin 2026 gaat de course: Regulatory Impact & Organizational Response van start waarin wordt ingegaan op deze vraagstukken. Inschrijven kan nog tot 1 februari a.s. Kijk hier voor meer informatie. Deze course is een van de vier ‘courses’ van de Executive Master Compliance & Integrity Management waarin diverse thema’s bij elkaar samen komen vanuit academisch perspectief en vanuit de praktijk. Het volgen hiervan en het schrijven van twee essays levert de titel van Executive Master of Compliance (EMoC) op.

Auteurs kennisbijdrage: R.A.M. Houben LLM en dr. ir. R.J. Hoff LLM, universitair docenten bij de Executive Master Compliance & Integrity Management van de VU Amsterdam.