Slapeloze nachten-toets

Agressie en intimidatie kan iedereen treffen, maar treft niet iedereen op dezelfde manier. Hoe erkennen we dat beter? Vers van de pers, nieuw wetenschappelijk onderzoek van Zweedse politicologen Josefina Erikson en Sandra Håkansson, verbonden aan de Universiteit van Uppsala. Ga even rustig zitten voor de titel: ‘A Non-Gendered Approach to a Gendered Problem: Violence Mitigation Policy in the Swedish Parliament’.

Dat agressie tegen politici bestaat – ook in Zweden – wisten we al. Maar van wat politieke partijen en parlementen vervolgens dóen om politici te beschermen weten we nog (veel te) weinig af. Bij het lezen van het Zweedse onderzoek hoor ik veel echo’s met de Nederlandse situatie. Bijvoorbeeld: wanneer agressie en intimidatie tegen politici als algemeen (veiligheid)probleem wordt gezien, krijgen de specifieke vormen - die dan weer vooral minderheidsgroepen treffen - onvoldoende aandacht.

De onderzoekers schetsen allereerst dat fysieke bedreiging als vorm het meest serieus wordt genomen, en (dus) de meeste aandacht krijgt. Online haat wordt daarbij vooral gezien als mogelijke opmaat of voorbode voor fysiek geweld. Maar ook zonder fysieke component kan (online) agressie allerlei gevolgen hebben: zelfcensuur, stress, slapeloze nachten. Juist vrouwen hebben veel met zulke online vormen te maken, die zich ook nog eens richten op hun identiteit en niet de inhoud.

De onderzoekers laten zien dat agressie nog altijd wordt gezien als iets dat er ‘nu eenmaal bij hoort’. Impliciete boodschap: je moet niet te veel zeuren, er niet te veel aandacht aan geven, vooral gewoon doorgaan. Dat staat wel op gespannen voet met het melden van zulke incidenten. En zonder cijfers lijkt het probleem nog relatief klein.

Geïnterviewden legden wel andere verbanden: ze erkennen een toename van agressie bij veelvuldig verschijnen in de media. En ook welke portefeuilles ze hebben, of als ze zich nadrukkelijk uitspreken over bepaalde gepolariseerde thema’s. Dat zijn absoluut relevante factoren, maar vertellen niet het hele verhaal. Al lang weten we dat vrouwen in de politiek in het bijzonder specifiek worden aangevallen ómdat ze vrouw zijn, ongeacht het onderwerp waar ze over spreken. Als we het beperken tot een verhaal van keuzes en zichtbaarheid, dan maken we er te veel een individueel thema van. Zeker, je kunt ervoor kiezen om je niet over een controversieel onderwerp uit te spreken. Maar identiteiten laten zich niet ‘uitzetten’.

Ik zie in Nederland een breedgedragen herkenning en erkenning van agressie en intimidatie als probleem en als onacceptabel. Maar als ik deze nieuwe Zweedse studie over de Nederlandse situatie leg, dan is er ook nog voldoende om van te leren. De vraag is of erkennen van verschillen hetzelfde is als er daadwerkelijk rekening mee houden in de praktijk. Hoe zorgen we ervoor dat ernst van de agressie (in het bijzonder fysieke dreiging) niet andere vormen verdringt? Hoe kunnen we politici ondersteunen die structurele haat over zich heen krijgen (vooral vrouwen en andere minderheidsgroepen) – ook zonder fysieke dreiging?

Voor nu ligt er ook in Nederland toch nog wel een focus op fysiek geweld, denk aan het programma ‘Veilige publieke taak’, en beveiligingsscans. Ik zou daar de ‘slapeloze-nachten-toets’ aan toe willen voegen. Helpen maatregelen daar óók tegen? En: hoe kunnen we zorgen dat mensen wel blijven melden, ook als het niet noodzakelijkerwijs over strafbare delicten gaat? Hoe erkennen we de cumulatieve impact van blootstelling aan (dagelijkse) haat? Agressie en intimidatie is een probleem dat iedereen kan treffen, maar het treft niet iedereen op dezelfde manier.