Is de gemeentelijke angst voor het inschakelen van zzp’ers terecht?

Sinds de Belastingdienst volledig handhaaft op schijnzelfstandigheid zijn veel gemeenten huiverig om zzp’ers in te schakelen. Maar is die vrees eigenlijk wel terecht? En hoe kan de nieuwe pensioenwet de overstap naar een vast dienstverband aantrekkelijker maken?

Inzet externen beperkt

‘Gemeenten hebben het idee dat het onmogelijk is geworden om nog zzp’ers in te huren. Dat is een misverstand, maar die gedachte leeft sterk’, zegt Joost van Ladesteijn, arbeidsrechtadvocaat bij Vertex Legal. Hij beoordeelt veel casussen van schijnzelfstandigheid en neemt deel aan expertsessies van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Gemeenten doen hun best om externe inhuur te beperken. Volgens de personeelsmonitor van A&O fonds Gemeenten is het aantal gemeenten dat actief beleid voert om de inzet van externen te beperken flink toegenomen: van 57 procent in 2024 naar 70 procent in 2025. Dit gebeurt vooral door het aanbieden van tijdelijke arbeidsovereenkomsten of door flexibele banen om te zetten in vaste banen.

Meer vaste contracten

A&O ziet een stijging van het aantal vaste contracten. Volgens het fonds lijkt de daling van de externe inzet samen te hangen met een bewuster personeelsbeleid en strengere handhaving van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (wet DBA). Deze wet bepaalt dat opdrachtgevers en opdrachtnemers ­samen verantwoordelijk zijn voor de beoordeling van de arbeidsrelatie. Huurt een opdrachtgever een zzp’er in, maar stelt de Belastingdienst vast dat de werkrelatie niet aan de voorwaarden voor zelfstandigheid voldoet, dan is er sprake van schijnzelfstandigheid. Dat kan financiële gevolgen hebben voor beide partijen. De zzp’er kan bijvoorbeeld zijn recht op de zelfstandigenaftrek verliezen, terwijl de opdrachtgever het risico loopt dat hij alsnog met terugwerkende kracht loonheffingen moet afdragen.

Huiverig voor inschakelen zzp'er

De afgelopen jaren gold een handhavingsmoratorium, maar sinds januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid en niet enkel bij kwaadwillendheid. Die striktere handhaving maakt veel organisaties, waaronder gemeenten, huiverig om zzp’ers in te schakelen. In 2025 legde de Belastingdienst nog geen boetes op: er gold een ‘zachte landing’. Maar sinds dit jaar kunnen organisaties wel boetes krijgen.

Nieuw argument

Gemeenten die zzp’ers willen overhalen om in vaste dienst te treden, hebben er een nieuw sterk argument bij: het pensioen van de zzp’er kan een enorme boost krijgen. Dat heeft te maken met de nieuwe pensioenwet. Deze wet zorgt ervoor dat de premiesystematiek van pensioenregelingen verandert. In de oude pensioenregelingen krijgt iedereen voor elke euro premie evenveel pensioen. Daardoor betalen jongeren eigenlijk te veel, want hun premie kan nog lang renderen. Ouderen betalen te weinig. Dat hoeft geen probleem te zijn. Iemand die zijn hele werkende leven bij hetzelfde pensioenfonds blijft, betaalt precies genoeg.

Meer beleggingsrisico's

In de nieuwe pensioenregelingen nemen pensioenfondsen voor jongeren meer beleggingsrisico’s dan voor ouderen. De gedachte hierachter is dat jongeren voldoende tijd hebben om te herstellen van eventuele tegenvallers op de beurs en dat ze op deze manier meer rendement kunnen halen. Pensioenfondsen nemen voor ouderen minder risico’s. Hun pensioen is dichtbij, dus zij kunnen zich geen financiële tegenvallers permitteren. Hierdoor zijn ouderen beter beschermd, maar het betekent ook dat hun euro premie minder pensioen oplevert.

Tussen wal en schip

Omdat het systeem verandert, valt een groep mensen tussen wal en schip. Dat zijn degenen die als jongere te veel hebben betaald en die nu aan de beurt zijn om te weinig te betalen. Maar vanwege de nieuwe pensioenregels gebeurt dat niet. Hierdoor pakt hun verwachte toekomstige pensioen in de nieuwe regeling lager uit. Daarom hebben de sociale partners afgesproken dat deze groep bij de overgang naar de nieuwe pensioenregeling compensatie krijgt. Hoe deze leeftijdsgroep er precies uitziet verschilt per pensioenfonds, maar over het algemeen zijn het werknemers tussen de 40 en 60 jaar.

100 euro bruto extra pensioen

Het compensatiebedrag wordt overigens niet zomaar uitgekeerd. Het wordt op 1 januari toegevoegd aan de ‘pensioenpot’ van de ABP-deelnemer. Uit deze pensioenpot wordt later het pensioen betaald. Bij elkaar is de compensatie plus aanvulling in dit voorbeeld straks waarschijnlijk goed voor elke maand zo’n 100 euro bruto extra pensioen. Gemeenten zouden dit argument kunnen gebruiken om zzp’ers over de streep te trekken om bij de gemeente in dienst te treden.

Veel misverstanden

Al is het natuurlijk de vraag of zzp’ers een hoger pensioen voldoende reden vinden om in loondienst te gaan. Mensen worden zzp’er omdat ze onder andere zelf willen bepalen hoeveel en wanneer ze werken en omdat ze niet (meer) voor een baas willen werken, zo blijkt uit een enquête onder zelfstandigen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), TNO en SZW. Volgens Van Ladesteijn is het daarnaast ook de vraag of loondienst voor de gemeente wel zo nodig is. ‘Er is veel angst bij werkgevers’, zegt hij. ‘Het dossier schijnzelfstandigheid kenmerkt zich door misverstanden.’

Lees het volledige artikel in BB16 van deze week (gratis inlog)