Zagen we bij de jaarwisseling de laatste eruptie van nieuwjaarsgeweld of moeten autoriteiten met het vuurwerkverbod rekening houden met andere vormen? Hoogleraar Don Weenink verwacht bij de volgende jaarwisseling minder geweld. Maar de politie doet er goed aan te zorgen niet alleen te staan in de handhaving van de openbare orde. ‘Zoek daarvoor steun bij burgers.’
‘Zoek steun bij burgers voor handhaving vuurwerkverbod’
Om niet alleen te komen te staan bij nieuwjaarsgeweld moet de politie, ook bij het ingaan van het vuurwerkverbod, steun zoeken bij burgers.
Groepsgebonden geweld
Eigenrichting, vechtafspraken van voetbalhooligans, geweld in het uitgaansleven en geweld tegen en door de politie zijn thema’s waarmee socioloog Weenink, hoogleraar Geweld en Ordehandhaving aan de Universiteit Leiden, zich bezighoudt. ‘Ik ben vooral geïnteresseerd in hoe geweld start, verandert en eindigt, en in groepsgebonden geweld.’
Bokswedstrijd zonder wapens
Weenink analyseert video’s van straatgeweld en bekijkt de rol van omstanders. ‘Ik bestudeer het traject waarbinnen geweld een mogelijkheid wordt en het keerpunt naar het uitoefenen van geweld, vooral fysiek geweld. Dat heeft meestal als doel lichamelijk schade toe te brengen om het gedrag van de ander te veranderen of te beëindigen.’ Onder jongeren bestaat ook geweld om het geweld. ‘Vaak zie je dat het een bokswedstrijd zonder wapens is. Dat kan zich transformeren naar het trappen van iemand die al op de grond ligt: kopschoppen. In dat soort keerpunten ben ik geïnteresseerd. Het heeft met groepsprocessen te maken.’
Hoe keek u naar de geweldserupties tijdens de afgelopen jaarwisseling?
‘Die traditie bestaat al heel lang. Je ziet in het hele land dat gewelddadige aspect van de politie belagen. Dat is specifiek Nederlands en heeft te maken met vuurwerk afsteken door individuen. Het zijn groepsprocessen: iedereen doet het, het is normaal, dus als je als groep afstekers de politie kunt aanvallen, dan val je minder uit de toon. Vuurwerk afsteken is de norm.’
Nou, op veel plekken bestond toch al een afsteekverbod?
‘Ja, het is al verboden, veel mensen doen het al niet meer, maar toch zag je het nog. Er was zelfs meer vuurwerk dan ooit verkocht. Niettemin is er al het besef: het is verboden, maar het gebeurt toch. Dat is een teken van verandering. Over enige tijd is vuurwerk afsteken niet meer normaal. Zaak is om voortdurend te hameren op: het is strafbaar, crimineel gedrag. Als je dat herhaalt, stoppen de meeste mensen ermee. Mensen die eraan vasthouden vallen dan extra op. Dan vervalt de deken van onzichtbaarheid en zijn die gemakkelijker aan te houden. Nu is het een stuk lastiger te zien wie er kwaad in de zin hebben.’
Hoe verklaart u dat fenomeen van hulpdiensten uitdagen door brand te stichten en hen vervolgens met vuurwerk te bestoken?
‘Ik schrok van die vuurwerkmitrailleurs. Je ziet vaker dat men hulpverleners als representanten van de overheid ziet. Een kleine groep grijpt zo’n moment aan om frustraties en een gevoel van onrecht te botvieren. Het gaat hier om hun perceptie: “Zakkenvullers! Wij worden niet gehoord!” Ik wil geen slachtofferverhaal ophangen, maar vijandigheid uit rancune of ressentiment bestaat: “Wij worden weer gepakt”. In wijken met deze sentimenten zie je vaker die valstrikken voor de politie en brandweer.’
Don Weenink, hoogleraar Geweld en Ordehandhaving aan de Universiteit Leiden
Kleine klapkans
Maar het gebeurt ook bij protesten. Als er te weinig politie is en demonstranten hebben vooraf bedacht gewelddadig te worden door vuurwerk mee te nemen, dan kunnen ze met hun overmacht de politie belagen, ziet Weenink. ‘De ‘klapkans’ is klein, want de politie is in ondertal.’ Het zijn groepen mannen die uit ressentiment, opwinding en gelegenheid handelen. ‘Meestal zijn die ook bij andere gelegenheden vijandig naar de politie, zoals hooligans en jongeren die de politie vaker dan nodig staande houdt. Etnische minderheden ervaren dat dit bij hen vaker onterecht gebeurt, alsof hun aanwezigheid in de openbare ruimte conditioneel is. Oud en nieuw is een moment van onzichtbaarheid: nu zijn wij dominant in de openbare ruimte. Met die onderhuidse rancune is het ook het moment om de politie aan te vallen.’
Hoe moet het (lokaal) bestuur straks met het landelijk vuurwerkverbod omgaan?
‘De politie speurt veel naar illegaal vuurwerk en moet dat blijven doen. Blijf naar burgers communiceren: we handhaven en treden op, we houden mensen hierom aan en geven hen duidelijke straffen. Dat moet het nieuwe normaal worden. Wees ook duidelijk aanwezig in risicowijken. Ben je met te weinig, dan word je aangevallen. Wees er dus met veel, met duidelijk machtsvertoon. Denk goed na over faciliteren en prioriteren van mensen en middelen. Probeer burgers een rol te geven, zoals het aanspreken van jongeren door buurtbewoners. Bij rellen en protesten is dat evidenter, omdat ouders niet willen dat jongeren problemen krijgen. Bij vuurwerk zijn ouders het misschien ook oneens met criminalisering, maar idealiter treedt de politie samen met burgers op.’
Moeten gemeenten alternatieven bieden, zoals professionele vuurwerkshows of een ontheffing voor vuurwerkverenigingen?
‘Als burgers professionals vuurwerk willen laten afsteken in een beheersbare omgeving, moet je hen tegemoetkomen. Je kunt niet zomaar alles terugduwen. Houd contact met burgers over hun wensen. Zo kun je gemakkelijker die kleine agressieve groep die de politie als doelwit ziet reguleren. De politie moet ervoor zorgen dat ze niet alleen staat in handhaving van de openbare orde, dus zoek steun bij burgers. De meesten willen niet als crimineel worden gezien. Dat je burgers kunt inzetten, lijkt mij een belangrijk besef.’
Reacties: 2
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Het lijkt mij dat deze analyse onderdeel is van de problematiek.
De politie is wettelijk ingesteld voor handhaving, heeft daarbij het geweldsmonopolie.
Dat de politie een capaciteitsprobleem heeft noopt nu tot het betrekken van de burger. Onder inclusieve modekreten als 'Sámen lossen we het op '.
Met als gevolg dat als de burger daadwerkelijk optreedt deze goeddeels alleen staat en direct en achteraf doelwit van agressie wordt.
Naast het capaciteitsprobleem is de politie nauwelijks berekend op dit soort jeugdagressie. Te vaak wordt 'onvoldoende bewijs' gebruikt als reden voor niet optreden. Zelfs als sprake is van bekende daders.
"Etnische minderheden ervaren dat dit bij hen vaker onterecht gebeurt"
Uit CBS-data dat personen met een niet-Europese achtergrond vaker worden verdacht van agressie en geweld tegen hulpverleners, dan op grond van het
aandeel in de Nederlandse bevolking is te verwachten.
Overigens is het op één hoop gooien van handhaving vuurwerkverbod en straatgeweld niet bevorderlijk voor de transparantie van de discussie.
En als ik dan mensen aanwijs die vuurwerk afsteken als het niet meer mag, krijg ik dan 1. ƒ 7,50 of 2. word ik vervolgens in elkaar getremd omdat de overtreders via de politie te weten komen wie hen heeft aangewezen?
Waar geeft u de voorkeur aan?