Dat niet Aletta Jacobs maar Suze Groeneweg in 1918 als eerste vrouw in de Tweede Kamer kwam, is niet elke lezer bekend. En welke vrouwen kwamen er honderd jaar geleden nog meer in de Staten-Generaal, de Provinciale Staten en in de gemeenteraden? Die interessante vraag stelt historica Margit van der Steen in haar boek ‘Ware wonderdieren’.
Pioniers in een mannenwereld
Recensie van het boek ‘Ware wonderdieren’. De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek (1917.1927).
De eerste 250 vrouwen in de politiek
Zij gaat nauwgezet in op de allereerste 250 vrouwen in de Nederlandse politiek. Van der Steen behandelt de eerste periode nadat vrouwen door een wetswijziging verkozen konden worden. Het passieve kiesrecht van vrouwen (het gekozen kunnen worden) stamt uit 1917. Pas twee jaar later, vanaf 1919, konden vrouwen zelf stemmen.
De gemeenteraad werd algemeen beschouwd als de plek waar vrouwen met politieke ambities het beste tot hun recht konden komen. Voor enkelen van hen vormde het een springplank naar een verdere en langere politieke loopbaan. In de provinciale en landelijke politiek drongen vrouwen vooral door als zij op lijsten stonden van de sociaaldemocraten. Vrouwen met een liberale achtergrond die een hoofdrol hadden gespeeld in de strijd om het vrouwenkiesrecht, slaagden daar minder goed in. Hun partijen haalden na de invoering van het algemeen kiesrecht veel minder stemmen.
Citaat uit het boek ‘Het is opvallend dat de eerste vrouwen in de Tweede Kamer, in de Eerste Kamer, in de Provinciale Staten en in de gemeenteraad allen sociaaldemocraten waren’
Van der Steen heeft uitgebreid data verzameld, en dat verdient een groot compliment. De in de bijlagen van het boek opgesomde vrouwen vormen een ware goudmijn. De historica ontsluit daarmee een tot nu toe vergeten hoofdstuk. Ze laat zien wie de eerste 250 Nederlandse vrouwen waren die tussen 1917 en 1927 politieke functies bekleedden. Wat hen verbond, was dat zij zich een plek moesten veroveren in een bij uitstek mannelijk domein.
Pas na 1945 werden echte doorbraken bereikt
Tegelijkertijd waren er aanzienlijke verschillen tussen hen in partijkeuze, burgerlijke staat, klasse, opleiding en religie. Vrouwen boekten wel degelijk politieke resultaten, maar Van der Steen merkt op dat zij ook met de nodige tegenwerking te maken hadden. Zo bleven vrouwen tot 1956 juridisch handelingsonbekwaam. Pas na de Tweede Wereldoorlog werden echte grote doorbraken bereikt.
In het boek passeert een enorme diversiteit aan vrouwen. De levensloop van vijftien vrouwen wordt zelfs in aparte katernen weergegeven. Het is een plezier om bijvoorbeeld te lezen over de radicale, activistische en principiële christensocialist Anke Tjaden van der Vlies (pseudoniem Enka). Het levensverhaal van Annie Meijer laat goed zien hoe het katholiek maatschappelijk werk als politieke leerschool kon dienen voor een enorme politieke carrière. De andere portretten zijn eveneens leerzaam.
Het boek kent helaas ook enkele nadelen. Het bevat te veel herhalingen en leest als een droge, opsommerige studie. Het werk van Van der Steen moet daarom vooral worden gezien als een Fundgrube waarop andere onderzoekers kunnen voortbouwen.
‘Ware wonderdieren’. De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek (1917.1927). Margit van der Steen, uitgeverij Boom 2026; 29,90 euro
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.