In Nederland bestaat veel aandacht voor de archieven over personen die na de oorlog werden verdacht van collaboratie en vijandelijk handelen. Tegelijkertijd is er weinig wetenschappelijke literatuur dat deze periode goed beschrijft.
Onteigening, roof en rechtsherstel
Boekrecensie van het boek 'In bewaring. Het Nederlands beheersinstituut en de bezittingen van daders en slachtoffers'.
Naweeën van de oorlog
De bundel In Bewaring van een aantal Nijmeegse historici en Tilburgse juristen brengt daar verandering in. In verschillende bijdragen wordt een licht geworpen op het Nederlands Beheersinstituut (NBI). Dit onderdeel van de Raad voor het Rechtsherstel ging over de bezittingen van daders en slachtoffers. De bundel wil de onteigeningen en roof in de oorlog en het rechts herstel erna belichten.
Dat lukt niet over de gehele linie en vooral omdat de bijdragen een matig onderling verband kennen. De auteurs stellen terecht dat zeker als institutionele biografie het definitieve boek over het NBI, in al zijn bestuurlijke, juridische en historische facetten, nog geschreven moet worden. Wat biedt deze bundel wel? De eerste historische bijdrage schetst hoe het NBI omging met de vijandelijke vermogens. Dit waren vermogens van (vermeend foute) Nederlanders, state lozen (Duitse Joden), Duitsers en Italianen. De bijdrage behandelt met name de vijandelijke staatsburgers. De tweede, lange en fiscaalrechtelijke bijdrage, geeft vooral de relatie van de Belastingdienst met het NBI weer.
Citaat uit het boek ‘Het historische oordeel achteraf over het NBI en de Raad voor het Rechtsherstel valt over het algemeen toch niet ongunstig uit’
Joodse burgers werden geconfronteerd met discussies over belastingen die ongunstig voor hen uitpakten. De bijdrage benadrukt vooral de inzet in de praktijk van belastingambtenaren bij NBI-taken. Omdat uit het onderzoek blijkt dat de informatiestroom tussen beide instanties beperkt was, bleek hun huwelijk minder hecht dan eerder door de onderzoekers werd verondersteld.
De derde bijdrage vat het onderzoek samen dat in tientallen gemeenten in Nederland de laatste jaren is gedaan naar onteigeningen en rechtsherstel van Joods vastgoed. In de vierde bijdrage gaat het erom dat de Nederlandse overheid na de oorlog in het kader van de wederopbouw van gebombardeerde steden – in navolging van de Duitse bezetter – overging tot onteigeningen. Onteigening werd ingezet als instrument voor modernisering en vooruitgang.
Burgers moesten verhuizen naar nieuwbouwhuizen
Burgers moesten verhuizen naar nieuwbouwhuizen en functioneel ingerichte woonwijken. De uiteenlopende verhalen in de bundel zijn gebaseerd op belangrijk innovatief onderzoekswerk. Er wordt nuttige informatie aangeleverd voor een nog te schrijven algemene verhaal over het NBI. Dan kan een meer systematisch overzicht ontstaan van de verschillende groepen die met het NBI te maken hadden.
Eveneens zou een wat zakelijker en minder moralistisch oordeel (dan in de bundel gebeurt) de geschiedschrijving over het NBI helpen. Elke lezer weet waarschijnlijk wel dat de overheid het destijds aan empathie en menselijke maat ontbrak en heden ten dage soms ook weer.
In bewaring. Het Nederlands beheersinstituut en de bezittingen van daders en slachtoffers, 1945-1967 door Sonja Dusarduijn, Frans Fox en Wim van Meurs (red.) Verloren, 2025, Prijs: 35 euro
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.