Luister voorbij de tegenstellingen

Vanavond debatteert de Tweede Kamer over het advies van het Nationaal Burgerberaad Klimaat en de kabinetsreactie erop. Voorafgaand daaraan is er een gesprek tussen de deelnemers van het burgerberaad en Tweede Kamerleden. De 175 deelnemers hebben laten zien hoe je heel goed kan samenwerken, ook al ben je het volstrekt oneens met elkaar. Ze roepen Kamerleden daarom op om het debat met dezelfde insteek te voeren.

Samen verder komen

Dat schrijven zij in een brief aan de Tweede Kamer. Ze vragen de Kamerleden om ter voorbereiding op het debat kort de tijd te nemen om na te denken over de volgende vragen: waar kan ik iets meer ruimte maken dan ik normaal gesproken doe voor andere perspectieven? En op welk punt ben ik bereid me te laten verrassen? Ook vragen ze om tijdens het debat extra aandacht te hebben voor hoe je naar de ander luistert. ‘Luister voorbij tegenstellingen. Onderzoek hoe je ondanks verschillen toch dezelfde kant op kunt bewegen, ook al is het om heel verschillende redenen.’ Tot slot is het verzoek om tijdens en na het debat het volgende na te gaan: hoe kan ik mijn eigen voorstel verrijken op basis van de andere perspectieven die ik gehoord heb? En: wat kan ik steunen, zodat we met elkaar een stap vooruit kunnen zetten en samen verder komen?

Life-changing experience

‘Een life-changing experience’, noemt Nienke Meijer, onafhankelijk voorzitter van het Nationaal Burgerberaad Klimaat (NBK), de tweeëneenhalf jaar dat zij deze functie mocht uitoefenen. ‘Het meest bijzondere dat ik ooit heb meegemaakt.’ Programmaleider Tobijn de Graauw vult aan: ‘Dit gaan we nooit meer meemaken. We schrijven democratische geschiedenis.’ Het magische was, vervolgt Meijer, dat er zoveel verschillende mensen, achtergronden, meningen waren. Mensen die met respect naar elkaar luisteren en met goede oplossingen komen. Dat geeft hoop en optimisme voor de toekomst.’

Wijsheid van het collectief

Voor De Graauw is de conclusie van het burgerberaad ‘dat het kan’. ‘Een afspiegeling van de samenleving, waarin alle perspectieven zijn vertegenwoordigd, buigen zich over een complex vraagstuk, waarover gepolariseerd wordt gedacht en komen tot een breed gedragen impactvol advies. Deelnemers zeggen: mijn stem is gehoord, al zijn ze het niet over alles eens. Dat is van grote waarde. Je hebt hier ook de wijsheid van het collectief, niet alleen experts, maar ook stakeholders uit de samenleving. Maatschappelijke organisaties zien dat ook.’ Dat is inderdaad de kern, zegt Meijer. Ze wijst op de documentaire ‘De stem van de burger’ van de onafhankelijke maker Alexander Oey die op 15 november wordt uitgezonden op NPO2. ‘Daar zie je het terug. Ik denk dat we dit hard nodig hebben: een sterke samenleving. Premier Rob Jetten zei bij de laatste bijeenkomst: de politiek kan hier veel van leren.

Kracht van ambtenaren

Dat hebben we natuurlijk vaker gehoord. Hoe belangrijk is opvolging van de adviezen door de politiek? Meijer is blij dat het kabinet de helft van de adviezen van het beraad overneemt. ‘Dat is een goed begin. Ik kijk uit naar het debat en de Voorjaarsnota. Er moet iets gedaan worden met de uitkomsten. Niet alleen door de politiek, ook door bedrijven. Maar de politiek is essentieel.’ Ze wijst erop dat ambtenaren op verschillende ministeries de politiek goed voorbereiden op de adviezen. ‘Zij kijken naar: hoe kan het wel? Maak gebruik van de kracht van ambtenaren om moeilijke beslissingen te nemen.’

Goed inhoudelijk debat

Donderdag zijn de ministers Van Veldhoven en Heerma en staatssecretaris Bertram bij het debat aanwezig en het hele Nationaal Burgerberaad Klimaat zit op de publieke tribune. ‘We hopen op een goed inhoudelijk debat’, zegt De Graauw. Meijer wijst op de twee sessies die er al zijn geweest met de Kamercommissie. ‘Ik adviseer: probeer het gesprek te voeren, maak het niet te politiek en laat zien dat je er iets mee doet. Dit is echt de stem van Nederland. Neem het dus serieus. Wees aanwezig, verdiep je en maak een gemotiveerde afweging.’

Dit smaakt naar meer

Op de vraag over welke onderwerpen wat haar betreft nog meer een nationaal burgerberaad zou kunnen plaatsvinden, antwoordt De Graauw: ‘Doe het goed of doe het niet. Dit smaakt wel naar meer. Laten we lessen delen over wat een geschikte vraag of een geschikt onderwerp is.’ Een ander advies is om te denken vanuit waarden. ‘Wat is eerlijk en rechtvaardig? Hoe zit het met de lange termijn? Denk bij complexe vraagstukken die gepolariseerd zijn en politiek vastzitten: hier hebben we het perspectief van burgers voor nodig. Is een burgerberaad daar een geschikt instrument voor? Het gaat erom dan een goede vraag te formuleren.’

Geen remedie tegen polarisatie

Meijer vindt het ook belangrijk om de vraag te stellen of het snel kan. Een burgerberaad is geen remedie tegen polarisatie in de samenleving. Een burgerberaad is de maatschappij in het klein. Wat heeft Nederland nu nodig? Ik kan me voorstellen dat zo’n onderwerp, waar de politiek geen antwoord op heeft, baat heeft bij ideeën en adviezen vanuit een burgerberaad.’

Geen quick fix

Volgens De Graauw zijn een aantal voorwaarden dan cruciaal, zoals politieke mandaat. Maar ook de afspiegeling is cruciaal. Mensen hebben een mening over het onderwerp, dus selecteer daar ook op, alle perspectieven moeten er zijn. Kijk eveneens naar andere stakeholders, zorg dat die ook aan voorkant goed betrokken zijn.’ Meijer vult aan: ‘Zie het niet als een quick fix. Het kost tijd en geld en je hebt een goede programmaleider nodig.’

Regie en eigenaarschap

Voldoende tijd nemen is inderdaad een belangrijke randvoorwaarde, bevestigt De Graauw. ‘Het vraagt wat om iedereen te laten deelnemen. Je moet actief op zoek gaan naar andere perspectieven. Geef mensen regie en eigenaarschap, zodat zij bepalen wat er gebeurt, ook met wie ze in gesprek gaan en wat ze willen weten.’ Geef de deelnemers echt vertrouwen, besluit Meijer. ‘Zorg dat ze je een deel van jouw autoriteit uit handen kunnen nemen.’

Bijzondere reis

Zaterdag is de slotbijeenkomst van het burgerberaad in Lunteren. Minister Pieter Heerma van BZK en staatssecretaris Annet Bertram van IenW kijken dan met de deelnemers van het beraad terug op het debat en gaan namens het kabinet persoonlijk met hen in gesprek over hoe het opvolging heeft gegeven, en verder gaat geven, aan het advies. Het burgerberaad sluit ook gezamenlijk een bijzondere reis van twee jaar af en spreekt over hoe nu verder.

Met speciale dank aan Aafke de Vos, voormalig medewerker bij het Nationaal Burgerberaad Klimaat.