Juridische problemen nemen toe, daarvoor hulp zoeken niet

Uit de nieuwste Geschilbeslechtingsdelta van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum blijkt dat meer Nederlanders een juridisch probleem ervaren, terwijl een groeiende groep geen actie onderneemt. Dit kan wijzen op drempels in de toegang tot het recht, zoals stress, kosten of onbekendheid met de juiste weg. Ipsos I&O voerde in samenwerking met Centerdata de dataverzameling hiervoor uit, en deed ook de interviews.

Voor de nieuwste editie van de Geschilbeslechtingsdelta, een onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), voerde Ipsos I&O in samenwerking met Centerdata de dataverzameling uit. Deze vijfjaarlijkse monitor analyseert in hoeverre mensen (potentieel) civiel- en bestuursrechtelijke problemen hebben, hoe ze die aanpakken en hoe deze aflopen.

Meer problemen

Het aandeel mensen dat minstens één juridisch probleem had, steeg van 57 naar 61 procent. Het ging daarbij onder meer om problemen rond wonen, werk of schade door bijvoorbeeld een verkeersongeluk. Bijna de helft van deze problemen werd als (zeer) ernstig ervaren.

Actie leidt tot oplossing

Lang niet iedereen kwam in actie naar aanleiding van deze juridische problemen. Het aandeel mensen dat niets deed, nam toe van 11 naar 13 procent. Positief is dat degenen die wél actie ondernamen, vaker afspraken maakten met de andere partij om het probleem op te lossen: dit aandeel steeg van 34 naar 39 procent. De afspraken werden ook als rechtvaardig ervaren. Het gebruik van juridische hulp, mediation en juridische procedures bleef stabiel.

Toegang tot het recht onder druk

De combinatie van meer ervaren problemen en minder actie kan wijzen op drempels in de toegang tot het recht. Het aandeel mensen dat geen actie onderneemt, neemt al meerdere metingen licht toe. Volgens het WODC onderneemt een deel van de mensen geen actie omdat zij de juiste weg niet kennen, het proces als stressvol ervaren of omdat zij geen tijd of geld hebben.

Aandacht voor kwetsbare groepen

Jongeren, mensen met huurproblemen en mensen die te maken hebben met discriminatie, smaad/laster of een slechte behandeling door de overheid, hebben relatief vaak moeite om hun probleem aan te pakken. Zij schatten hun juridische vaardigheden ook lager in.

Aanvullende verdieping met interviews

In november en december van vorig jaar en januari van dit jaar nam Ipsos I&O 34 interviews af met mensen die in de enquête aangaven dat hun juridische probleem twee jaar of langer heeft geduurd, dat ze geen rechtshulp hebben ingeschakeld of dat ze de rechtshulp die zij kregen ontoereikend vonden. 

De bedoeling was om verdieping te krijgen op uiteenlopende voorvallen die een juridische component kunnen hebben. Dit is zeker gelukt. Het kwalitatieve interviewteam van Ipsos I&O was verbaasd over de variëteit aan problematiek. Die varieerde van rijdende rechter–gevallen tot werkelijk ernstig leed waar ook de interviewers na de gesprekken van moesten bekomen. In alle gevallen waren de respondenten bijzonder open over het door hen ervaren leed of schade.

Juridische problemen vaak niet als zodanig herkend

Opvallend is dat veel respondenten hun probleem niet als een juridisch probleem zien. Dit is één van de redenen waarom zij soms geen juridische hulp of mediation overwegen. Daarbij willen sommige respondenten een probleem zelf oplossen met de betrokken partij, of vinden zij juridische stappen te ingrijpend voor de relatie. Men wil deze niet verstoren, bijvoorbeeld wanneer het probleem binnen de familie of tussen buren speelt. Anderen zien hun probleem als te klein of onbelangrijk om een ander mee te belasten, of denken dat juridische hulp het probleem zou verergeren of verlengen.

Lees hier het volledige basisrapport van de Geschilbeslechtingsdelta 2020-2024. De transcripties van de interviews zijn aan WODC geleverd om te verwerken in een verdiepend rapport dat in de loop van het jaar zal verschijnen.

Onderzoeksverantwoording

Voor dit onderzoek vulden 6.760 Nederlanders een vragenlijst in over juridische problemen in de periode 2020-2024.