Veel van de eerste gespreksronden hebben inmiddels plaatsgevonden en er wordt dus toegewerkt naar het ‘verslag van de verkenner’. Wat maakt zo’n verslag goed? Wij denken: als het inzicht geeft in de opvattingen van partijen, uitzicht biedt op een stabiel bestuur en begrip kweekt voor de gemaakte afwegingen.
Drie handvatten voor een goed verslag van de verkenner
Nooit eerder waren zoveel onafhankelijke verkenners (of informateurs) aan de slag in de lokale democratie.
De toename van onafhankelijke verkenners of informateurs in het formatieproces van de lokale democratie juichen we toe. Dit levert meestal een zorgvuldiger en gelijkwaardiger proces op voor alle partijen in de nieuwe gemeenteraad. Vaak wordt daarbij een beroep gedaan op ervaren bestuurders en politici. Toch is dat geen garantie voor een goed ‘verslag van de verkenner’.
Geen onkunde, maar meestal een combinatie van tijdsdruk, een complex speelveld en een penvoerder die niet elke dag zelf zo’n verslag schrijft. Wij vonden drie handvatten om als verkenner een goed verslag op te leveren.
Na alle gesprekken heeft de verkenner het beste inzicht in het politieke speelveld. Het is belangrijk dat de raad via het verslag van de verkenner ook vier soorten inzicht krijgt.
Inzicht in de gewenste bestuurlijke samenwerking: coalitieakkoord, raadsakkoord of hybride variant. Inzicht in de belangrijkste inhoudelijke opgaven van de gemeente en de bijbehorende politieke tegenstellingen en overeenkomsten. Ten slotte ook inzicht in de meest logische samenwerkingspartners: getalsmatig, inhoudelijk en op basis van de onderlinge (persoonlijke) verhoudingen.
Een verkenning is pas afgerond als de fase ‘wie met wie’ voorbij is
Bovenstaande inzichten moeten herleidbaar zijn tot uitspraken van partijen in de gesprekken (en dus zijn opgetekend in de gemaakte verslagen). Het levert een zo feitelijk mogelijke weergave op van de politieke werkelijkheid.
De verkenner biedt ook uitzicht: een onomwonden en eenduidig advies over het vervolg naar de formatie. Een goed advies verenigt meerdere redeneerlijnen. Een electorale redeneerlijn bijvoorbeeld: dat partijen die worden geadviseerd deel te nemen aan de coalitie, stemmen of zetels hebben gewonnen. Bij voorkeur natuurlijk ook een redeneerlijn vanuit de inhoudelijke overeenstemming tussen partijen. Daarnaast wordt soms gegrepen naar een redeneerlijn vanuit continuïteit van bestuur (waarom een partij met een zittende wethouder wordt aanbevolen) of vanuit afspiegeling: als partijen die inhoudelijk weliswaar van mening verschillen, in de optelsom een bestuur kunnen vormen waarin meerdere kiezersgroepen zich herkennen.
Het helpt als de verkenner ook heeft geverifieerd dat dit advies op meerderheidssteun kan rekenen. Een verkenner moet daarvoor het werk helemaal afmaken. Een verkenning is pas afgerond als de fase ‘wie met wie’ voorbij is en kan worden overgegaan tot inhoudelijke onderhandelingen door partijen die met elkaar een meerderheid vormen.
In het advies van de verkenner moet gewaarborgd zijn dat inhoudelijke verschillen tussen partijen overbrugbaar zijn (daar moet de formatie niet meer op klappen) en dat er voldoende onderling vertrouwen is tussen de partijen om te gaan onderhandelen (is dat er niet, dan moet je dat in de verkenning gladstrijken – of iets anders adviseren).
Bij partijen die in de oppositie belanden, ontstaat vaak enige frustratie. Die neemt toe naarmate er onbegrip is en kan de gehele bestuursperiode verzuren. Een goede verkenning zorgt daarom voor begrip. Idealiter spiegelt een verkenner in de gesprekken met partijen al hoe er over de partij wordt gedacht. Ook in het verslag van de verkenner moet voor elke partij duidelijk zijn wat de redenen voor keuzes zijn. Of het nu gaat om onoverbrugbare inhoudelijke verschillen of de stijl van oppositievoeren in de afgelopen jaren: maak het expliciet.
Een goed openbaar verslag, met toelichting door de verkenner, is in onze ogen essentieel voor een zorgvuldig formatieproces. Neem er de tijd voor en besteed er de nodige aandacht aan: je kunt het maar één keer goed doen!
Job van Meijeren en Jochem Hoogenboom zijn adviseurs voor de lokale democratie bij Necker en schreven het formatiehandboek Binnenskamers
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.