De dunne lijnen bij de Forum-tegenmacht

Inmiddels is duidelijk hoeveel raadszetels naar Forum voor Democratie zullen gaan. De bouwers aan de nieuwe wereldorde hadden voor maar liefst 104 gemeenten kandidatenlijsten samengesteld en aan de vooravond van de verkiezingen peilde Maurice de Hond dat landelijk 10 procent van het electoraat een stem op FvD overweegt. Serieuze potentie dus.

Het ontmaskeren van FvD’ers sorteert weinig effect

De vraag was alleen nog wat de opkomst zou doen — traditioneel ligt die lager onder rechtse kiezers. Op alle plekken waar FvD in de raad komt, zal de rest zich tot de nieuwe collega’s moeten gaan verhouden. In Rotterdam, Nijmegen en Den Haag hebben ze daar al een voorschot op genomen door gebleken bruinhemden en betrapte antisemieten op voorhand te boycotten. In de kleinere gemeenten wacht men nog even af welk vlees er in de boreale kuip zit. Maar uiteindelijk is de verhouding tot Forum niet alleen een morele vraag. Het is ook een institutionele.

Destijds heb ik de opkomst van de BBB in Provinciale Staten gewaardeerd als een voorbeeld van het vermogen van ons binnenlands bestuur om maatschappelijke tegenstellingen te absorberen en als interbestuurlijke verhoudingen verder te reguleren. De boeren die eerst de samenleving ontwrichtten en van buiten met trekkers de deur van het provinciehuis eruit reden, waren één verkiezing later gedeputeerden die zich per dienstauto naar Den Haag lieten vervoeren om aldaar met de vuist op willekeurige tafels te slaan. Boerenprotesten waren verticale tegenmacht geworden, precies zoals de bedoeling is van de decentrale eenheidsstaat.

Geldt dat ook weer voor Forum? De influx van een nieuw cohort tegenstanders van de spreidingswet vertoont op het eerste gezicht overeenkomsten met het verzet tegen de stikstofdoelen. Niet alleen FvD voert lokale campagne tegen de wettelijk verplichte verdeling van asielzoekers. En gelukkig mag dat. Want uiteindelijk hebben we de maatschappelijke tegenstand rondom azc’s liever naar evenredigheid afgespiegeld in de raadszaal dan boos en met vuurwerk op de stoep van het gemeentehuis. Maar bij Forum speelt meer. Tussen de systeemkritiek waar ze het zelf graag over hebben en het anti-institutioneel extremisme waar de AIVD onderzoek naar doet, zit tenminste enige overlap. En daar zit de dunne lijn tussen het versterken van de verticale tegenmacht en het opblazen van het hele systeem. Het eerste moeten we incorporeren, maar tegen het tweede moeten we ons teweer stellen. Dat is echter nog niet zo eenvoudig.

Inmiddels is gebleken dat het ontmaskeren van FvD’ers weinig effect sorteert. De beperkingen in het beoordelingsvermogen zijn in de media keer op keer gedemonstreerd met verhalen over een matige vriendenkeuze onder buitenlandse fascisten, slechte humor over sociaal darwinisme en een algemene overschatting van het reptielenbrein. Tot veel meer dan telkens een terugslag in de gestage opmars heeft dat niet geleid. Daarom zijn we aangewezen op de weg die het Gerechtshof in Den Haag onlangs wees: een democratie bestaat uiteindelijk uit het recht om jezelf te diskwalificeren.

Want dat is waar de motivering van de vrijspraak van Gideon van Meijeren op neerkwam. Waar hijzelf meende een bijdrage te hebben geleverd aan het rechtsfilosofisch discours over het recht van verzet, had het Hof in het dossier een warrig filmpje aangetroffen van een complotmarmot die op een platte boerenkar wat ‘uit de losse pols’ sprak. ‘Verschillende onderwerpen worden aangeroerd en aaneengeregen waarbij op enig moment de tenlastegelegde uitlatingen zijn gedaan.’

Helemaal zeker was Gideon ook niet van de kwaliteit van zijn verhaal, want ter zitting werd Kinneging nog naar binnen gereden om Van Meijerens ingevingen te systematiseren. Maar het mocht niet baten. Het Hof concludeert koeltjes: ‘Dat zijn betoog, zoals de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep naar voren bracht, analytisch van aard was, “gericht op het bespreken van risico’s die in de politieke theorie en constitutionele geschiedenis zijn onderkend” en zijn verwijzingen naar het recht van verzet “ontegenzeggelijk een juridisch en beschouwend karakter” hadden, kan uit de toespraak zelf naar het oordeel van het hof niet direct worden opgemaakt.’ En dus volgde vrijspraak.

Want zelfs voor opruiing moet je iets kunnen.