Contact met inwoners niet genoeg om goed raadslid te zijn

Een deel van de inwoners heeft niet of nauwelijks verwachtingen over de volksvertegenwoordigende rol van raadsleden. Als inwoners wel verwachtingen van raadsleden hebben, dan hopen ze dat die opkomen voor belangen van een bepaalde wijk of groep, zichtbaar zijn, luisteren naar inwoners, weten wat er leeft, eerlijk zijn en hun beloftes nakomen. ‘Soms zijn de contouren te zien van de rol van ombudspoliticus.’

Verwachtingen onbekend

Dat blijkt uit onderzoek van Hans Vollaard, universitair hoofddocent politicologie aan de Universiteit Utrecht. Leidende vraag was: wat verwachten inwoners en raadsleden van raadsleden als volksvertegenwoordiger? ‘Dat wisten we eigenlijk nog niet goed, ook internationaal niet. En dat hebben we in open gesprekken uitgevraagd’, schrijft Vollaard op LinkedIn. Voor een bijdrage op StukRoodVlees putten hij en mede-onderzoekers Marianne van Bochove (De Haagse Hogeschool), Hans Moors (EMMA), Marjolein Teunissen (Universiteit Utrecht) en Barbara Vis (Universiteit Utrecht), en met steun van het KNAW Fonds Staatsman Thorbecke, uit verschillende onderzoeken.

Gebrek aan vertrouwen

Dat een deel van de inwoners niet of nauwelijks verwachtingen had over de volksvertegenwoordigende rol van raadsleden kwam voort uit een gebrek aan informatie over wie raadsleden zijn en welke functies die hebben, maar ook uit een gebrek aan vertrouwen dat raadsleden naar bepaalde inwoners zouden omzien, zeker in wijken met lage verkiezingsopkomst. Bij degenen die wel verwachtingen hadden van raadsleden ging het om dat zij opkomen voor problemen die de inwoners bijvoorbeeld ervaren rond huisvesting.

Niet over nagedacht

Uit gesprekken met raadsleden kwam naar voren dat raadsleden lang niet altijd even uitgebreid hebben nagedacht over hun lokale vertegenwoordigende stijl. Sommige raadsleden zien volksvertegenwoordiging als een aparte activiteit naast kaderstelling en controleren, zoals luisteren naar en praten met inwoners. Anderen beschouwen hun volksvertegenwoordigende rol als integraal onderdeel van hun hele functioneren, zagen de onderzoekers.

Ombudspoliticus omstreden

De ombudspoliticus, getypeerd als een volksvertegenwoordiger die problemen van individuele burgers, bedrijven en organisaties aan de orde stelt om die op te laten lossen, was ook te herkennen in de ideeën van de raadsleden. Sommigen vonden dat een goede invulling van de volksvertegenwoordigende rol, andere raadsleden wezen dat af als ‘ongewenst’, omdat raadsleden zich zouden moeten richten op het algemeen belang en niet op individuele belangen.

Verschillende stijlen

Ook andere stijlen, zoals de ‘partijganger’ en de ‘democratische procesbewaker’, kwamen voorbij in de verwachtingen van raadsleden. En er waren raadsleden die de verschillende stijlen regelmatig combineerden. Vollaard cs. noemen het opmerkelijk dat de combinatie van ‘gevolmachtigde’ en ‘democratische procesbewaker’ voorkwam. ‘De stijl van gevolmachtigde is immers elitair, terwijl een democratische procesbewaker juist de betrokkenheid van inwoners en lokale organisaties wil faciliteren.’

Niet enkel contact met inwoners

Volgens hen betekent de uitkomst sowieso dat onderzoekers de stijlen niet als wederzijds uitsluitende alternatieven moeten voorleggen, zoals nu in enquêtes onder volksvertegenwoordigers vaak gebeurt. Startende raadsleden zouden zich ervan bewust moeten zijn dat er verschillende opvattingen leven over wat een goede lokale volksvertegenwoordiger is, concluderen de onderzoekers. ‘Het draait niet simpelweg om “contact met inwoners”, hoezeer die dat ook kunnen waarderen.’