Verzet tegen migratie? Zinloos

Nederland verzet zich meer en meer tegen migratie. Maar migratie is nauwelijks te sturen, zegt Tineke Strik, europarlementariër voor GroenLinks en hoogleraar migratierecht aan de Radboud Universiteit. ‘Migratie is niet iets dat je aan of uit kunt zetten. Structureel migreert ongeveer 3 procent van de wereldbevolking, dat is een gegeven.’

Hoogleraar Tineke Strik bepleit reguleren arbeidsmigratie

Zelf heeft Strik met verzet tegen migratiebeleid ervaring als Wagenings wethouder, zo’n twintig jaar geleden. Destijds ging het tegen restrictief Haags beleid. Uitgeprocedeerden belandden toen aan het eind van hun procedure op straat. Of kregen een enkeltje België zodat ze het land uit waren. Zowel de bevolking als de gemeente Wageningen wilde niet daar niet aan meewerken, met als gevolg burgerlijke en bestuurlijke ongehoorzaamheid.

Wageningen besloot een flatgebouw in te zetten om uitgeprocedeerden op te vangen in afwachting van een generaal pardon. Tegelijkertijd weigerde de burgemeester de politie te machtigen uitgeprocedeerde asielzoekers uit het asielzoekerscentrum te verwijderen. Dat was tegen de wens van de Tweede Kamer die de verantwoordelijk bewindspersoon opdracht gaf de burgemeester van Wageningen op het matje te roepen. ‘Ik heb de opdracht van de Kamer u de mantel uit te vegen, dat was de boodschap naar de burgemeester,’ lacht Strik. ‘Meer kon Den Haag niet doen. Toen is de burgemeester weer naar Wageningen gereisd.’

Migratiestromen zullen altijd blijven. Ongeveer 3 procent van de wereldbevolking migreert zegt ze onder verwijzing naar migratie-expert Hein de Haas. ‘Dat doen ze om allerlei redenen. En dat zullen ze blijven doen. Je brengt dat nooit tot nul terug.’ ‘Sterker nog,’ zegt Jeroen Doomernik die aan de Universiteit van Amsterdam onderzoek doet naar ongewenste gevolgen van restrictief migratiebeleid, ‘als je migratie probeert te beperken, krijg je juist meer migratie. Het klassieke voorbeeld is Suriname. Nederland wilde onder meer van Suriname af, omdat er angst was voor grote groepen die naar Nederland zouden willen komen. Uiteindelijk is een derde van de inwoners van het land gemigreerd naar Nederland.’ De Brexit is nog zo’n voorbeeld. ‘Dat ging vooral om minder immigratie. Momenteel moet de Britse regering pijnlijk vaststellen dat de immigratie alleen maar is toegenomen.’

Afbraak

Tineke Strik denkt dat je hooguit kunt proberen te sturen op onderdelen die wel stuurbaar zijn. Dat betekent volgens haar dat qua studiemigratie er wat sturingsruimte zou kunnen zitten, evenals in arbeidsmigratie. Op het gebied van asielzoekers is volgens haar en andere deskundigen zoals Doomernik, daarvoor geen ruimte. Asielzoekers migreren vanwege een beschermingsbehoefte. Dat is ook verdragsrechtelijk beschermd, dus daar kom je als land niet zomaar onderuit. Daarnaast kent EU-recht ook regels voor gezinshereniging mits er aan voorwaarden wordt voldaan, door de statushouder of door EU-burgers of derdelanders die hier legaal verblijven. Voor een aanvraag voor gezinshereniging moet er bijvoorbeeld een ziektekostenverzekering zijn en inkomen, tenzij het gaat om vluchtelingen.

Staatssecretaris Van der Burg (migratie) erkent dat. Onlangs meldde hij in de LIBE-commissie voor burgerlijke vrijheden van het Europees Parlement dat 70 procent van de asielzoekers recht heeft op een verblijfsstatus. Ook meldde hij daar dat in Nederland zorg, onderwijs en huisvesting vastlopen door immigratie. Strik herinnert aan het feit dat de VVD de eerste partij is die voorzieningen als zorg, wonen en onderwijs ‘afbreekt’ in Nederland. Zo verkocht Stef Blok massa’s sociale huurwoningen aan beleggers. ‘Het ergste is nog: dat zijn de woningen voor de minder draagkrachtigen in de samenleving.’

Arbeidsmigratie

De meeste ruimte om te sturen ligt bij arbeidsmigratie, zegt Strik. Dan gaat het om mensen die hier hotels schoonmaken, komkommers plukken en asperges steken. Maar ook om hooggekwalificeerde mensen die chips maken bij bedrijven als ASML of die op de Amsterdamse Zuidas werken. Werkgevers en politieke partijen die hun belangen behartigen, vinden een ingreep in de arbeidsmigratie volgens Strik echter niet zo fijn, en daarom kiezen zij ervoor zich te richten op vluchtelingen, met hun eis dat hun aantal omlaag moet.

Maar toch moet de overheid met de sociale partners overleggen over arbeidsmigratiebeleid, meent zij. Dan moet het gaan over welke arbeidstekorten er zijn en welke mensen nodig zijn. En je kunt als land bijvoorbeeld kiezen voor circulaire migratie, dus voor mensen die een korte tijd hier werken, weer teruggaan en later weer naar Nederland komen.

In Frankrijk mogen werknemers van buiten de EU drie tot zes maanden per jaar in het land werken. Strik is geen voorstander van circulaire migratie. Dat is in haar ogen nadelig voor de migrant, de werkgever en de samenleving, omdat tijdelijkheid het opbouwen van integratie of een waardevolle werkrelatie onmogelijk maakt. Wel pleit ze voor het reguleren van arbeidsmigratie. ‘Als je over arbeidsmigratie geen regels maakt, dan is de kans heel erg groot dat je illegale migratie houdt om in behoeften van de arbeidsmarkt te voorzien, met alle gevolgen van uitbuiting en valse concurrentie van dien.’

‘Waar mensen last van hebben is arbeidsmigratie in ongezonde sectoren’, zegt ze. ‘In de vleessector, land- en tuinbouw, in de bouw, daar zijn veel malafide uitzendbureaus, mensen wonen soms onder erbarmelijke omstandigheden en zijn soms totaal afhankelijk van de werkgever. ‘Je moet investeren in regels die de rechten van medewerkers versterken. Het gaat vaak ook om EU-burgers die gewoon het recht hebben hier te wonen en te werken. Je moet handhaven, zorgen voor fatsoenlijke huisvesting, gecertificeerde uitzendbureaus en gewoon zorgen dat mensen een goed en normaal bestaan kunnen leiden.’ Strik gelooft niet dat deals met andere landen werken.

‘We willen geld geven aan landen als Tunesië om mensen tegen te houden. Tegelijk worden ze door de grenswachten van die landen uitgebuit om hen wel door te laten. Of ze worden opgepakt en gemarteld. Het is erg cynisch allemaal. Laten we dat geld benutten voor het verbeteren van bescherming en opvang buiten de Europese Unie, zodat vluchtelingen een veilig bestaan kunnen opbouwen en niet per se gevaarlijke reizen hoeven te maken. Als we wereldwijd gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen, kunnen we vluchtelingen echt de veiligheid en toekomst bieden die ze verdienen.’

Deze publicatie is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het mediafonds van de Europese Unie.