Kinderombudsmannen slaan alarm over nieuwe Jeugdwet

De kinderombudsmannen van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen en Nijmegen uiten stevige zorgen over het kabinetsvoorstel om de reikwijdte van de Jeugdwet aan te passen. Zij vrezen dat gezinnen die nu al vastlopen bij het aanvragen van hulp, door het voorstel niet beter worden geholpen. Integendeel: de afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht kan er volgens hen toe leiden dat de toegang tot bepaalde vormen van jeugdhulp wordt beperkt, iets wat negatieve impact kan hebben op kinderen en hun rechten.

Het kabinet wil met het wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet ervoor zorgen dat jeugdhulp zo passend mogelijk wordt ingezet. Uitgangspunt is: lichte hulp als het kan, zwaardere zorg als het moet. Gemeenten worden verplicht een lokaal team in te richten waar jongeren en gezinnen laagdrempelig terechtkunnen, bijvoorbeeld met opvoedvragen. Deze teams fungeren als eerste aanspreekpunt en bieden zelf ondersteuning op school of in de wijk. Hulp wordt daarbij zoveel mogelijk in groepsverband geboden. Samen met ouders en jeugdigen kijken lokale teams breed naar de problematiek en stimuleren zij het aanpakken van onderliggende oorzaken.

Verplichte samenwerking

Verder wordt de samenwerking tussen lokale teams en scholen verplicht. Ook werkt het team samen met andere domeinen, zoals schuldhulpverlening en huis- en jeugdartsen. Bij het doorverwijzen naar jeugdhulp wordt de positie van deze teams ten opzichte van andere verwijzers versterkt. Ten slotte wordt geregeld dat lichte hulp voorliggend is aan zwaardere hulp.

Negatieve impact

De kinderombudsmannen betwijfelen echter of dit in de praktijk tot verbeteringen leidt. Zij vrezen dat gezinnen die nu al vastlopen bij het aanvragen van hulp, door het voorstel niet beter worden geholpen. Integendeel: de afbakening van de reikwijdte van de jeugdhulpplicht kan er volgens hen toe leiden dat de toegang tot bepaalde vormen van jeugdhulp wordt beperkt, iets wat negatieve impact kan hebben op kinderen en hun rechten.

Extra drempels

Daarnaast waarschuwen zij voor groeiende kansenongelijkheid. ‘In plaats van daadwerkelijk te investeren in wat kinderen nodig hebben om gezond en veilig op te groeien – en belemmeringen daarin weg te nemen – worden juist extra drempels opgeworpen. Het bemoeilijken van de toegang tot jeugdhulp doet achterliggende problemen immers niet verdwijnen’, schrijven de lokale kinderombudsmannen in een gezamenlijke reactie. ‘Ouders met voldoende financiële middelen zullen zelf hulp blijven organiseren, maar voor kinderen en jongeren van wie de ouders nauwelijks kunnen rondkomen, heeft dit ingrijpende gevolgen.’

‘Onrealistische’ aannames

Op basis van hun praktijkervaringen voorzien zij bovendien een verdere verzwakking van de rechtspositie van kinderen en ouders. Het wetsvoorstel gaat volgens hen uit van een burger die zelfredzaam is, de weg kent binnen het systeem en in staat is om juridische stappen te zetten. Die aanname noemen zij ‘onrealistisch’. Overheidsinstanties zouden het juridisch doenvermogen van burgers overschatten.

Piepsysteem

Ook de klachtbehandeling en het toezicht daarop schieten volgens de ombudsmannen tekort. Die zijn ‘ondoorzichtig’, ‘niet uniform’ en ‘versnipperd’, waardoor inwoners verdwalen in wat zij een ‘lokettenjungle’ noemen. ‘Rechtsbescherming is verworden tot een piepsysteem. En het wetsvoorstel biedt hier geen antwoord op. Sterker nog, er wordt nauwelijks aandacht aan besteed’, is te lezen in hun reactie.

Rechtsbescherming

Tot slot wijzen zij op het voorgestelde tweestapsmodel voor toegang tot jeugdhulp, waarbij een melding slechts het begin is van een gemeentelijk onderzoek en pas na een aparte aanvraag een besluit volgt. De kinderombudsmannen vrezen voor een toename van problemen en voor inwoners die worden ‘vermalen’ in het systeem van de overheid. Inwoners zouden daardoor afhaken en (tijdige) noodzakelijke hulp en rechtsbescherming mislopen. Ze voorspellen dat hierdoor het wantrouwen richting de overheid toeneemt.