AZWA, het Aanvullend Zorg- en Welzijns Akkoord, is ondertekend. Het bouwt voort op eerdere akkoorden, zoals IZA en GALA en moet bijdragen aan het verlichten van de druk op de zorg en het versterken van de gezondheid en het welzijn van inwoners. De vraag blijft echter: brengt AZWA ons echt verder als het gaat om gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen, of doen we vooral meer van hetzelfde?
Gezondheid vraagt meer dan AZWA
Wie gezondheid en welzijn echt wil verbeteren moet beleid maken en uitvoeren mét gemeenschappen, stellen 13 directeuren Sociaal Domein.
De interventies in AZWA zijn evidencebased en passen binnen de logica van het medische domein. Daar is niets mis mee: in de zorg draait het om bewezen effectiviteit en het is terecht dat zorgverzekeraars daar kritisch naar kijken. Tegelijkertijd is gezondheid meer dan wat zich binnen het zorgdomein afspeelt. Gemeenten kijken vanuit een andere benadering. De vraag is niet alleen wat werkt voor de patiënt, maar ook wat bijdraagt aan de gezondheid en het welzijn van de gemeenschap. Het antwoord verschilt per plek. Wat werkt in een dorp, werkt misschien niet in een wijk in de grote stad. En wat op papier klein lijkt, kan lokaal een groot verschil maken.
Gezondheid verbeteren lukt alleen als het gedragen wordt door de mensen om wie het gaat. In Moerwijk, een wijk in Den Haag, maakte vrijwel niemand gebruik van de aangeboden leefstijlinterventies. Pas toen bewoners samen met huisartsen en de gemeente onderzochten wat zij belangrijk vonden, ontstond er beweging. Dat leidde tot een buurtkookboek, buurtmoestuinen en buurtkeukens. Niet bedacht door professionals, maar door bewoners zelf, en juist daardoor succesvol. Zorgcoöperaties elders in het land laten hetzelfde zien: als inwoners samen verantwoordelijkheid nemen voor gezondheid en welzijn, ontstaat er een community-upbeweging die overheid en zorg niet kunnen afdwingen.
Wat op papier klein lijkt, kan lokaal een groot verschil maken
Moerwijk is geen uitzondering. In Austerlitz, Peel en Maas en op vele andere plekken werken zorgcoöperaties en lokale initiatieven aan de gezondheid en het welzijn van de gemeenschap als geheel. Deze initiatieven staan onvoldoende op de agenda van AZWA. Ze zijn vaak niet klassiek wetenschappelijk onderzocht, maar maken wél verschil. Zoals Jan Rotmans het verwoordde in NRC: niet de golven, maar de onderstroom bepaalt het ritme van de toekomst. De vraag is of de overheid meebeweegt met die onderstroom, of vasthoudt aan bekende instrumenten.
We zien veel beweging in het zorg- en welzijnsdomein, maar de instrumenten zijn vaak dezelfde. We proberen complexe gemeenschapsvraagstukken op te lossen met bekende recepten. Gezondheidsproblemen ontstaan echter niet in het zorgdomein, maar in de samenleving. De oplopende zorgvraag is een gevolg van structurele problemen zoals bestaansonzekerheid, prestatiedruk, eenzaamheid en hoge woonlasten.
Ook de Hervormingsagenda Jeugd en het rapport-Van Ark onderstrepen dit: zonder aanpak van oorzaken blijven we pleisters plakken. De overheid moet zorgen voor sociaal-economische randvoorwaarden voor gezondheid, maar kan dit niet alleen. Zonder samenwerking met gemeenschappen blijft beleid losgezongen van de leefwereld.
Als we doorgaan met bekende instrumenten, krijgen we bekende uitkomsten: een groeiende zorgvraag. Wie gezondheid en welzijn echt wil verbeteren en verschillen wil verkleinen, moet beleid maken en uitvoeren mét gemeenschappen. Wij roepen iedereen met verantwoordelijkheid op om samen op te trekken met de onderstroom. Daar ligt de sleutel tot een gezondere samenleving waarin gezondheidsverschillen daadwerkelijk worden teruggedrongen.
Gea Vermeulen, Josine Meurs, Hans Uneken, Frans Swinkels, Marieke Seip, Nanda Hagedoorn, Herm Kuipers, Marleen Damen, Miriam Kettani, Erik Boelaars, Gemma Smid-Marsman
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.