Essay: Bouwen op pedagogische basis

Te weinig woningen, druk op de gezondheidszorg, klimaat- en stikstofproblematiek, bestaansonzekerheid. Stuk voor stuk uitdagingen die een politiek antwoord vragen, en stuk voor stuk onderwerpen die raken aan het leven en welzijn van jongeren en gezinnen. Als we willen dat er straks een generatie klaarstaat voor het uitvoeren van de positieve agenda voor Nederland – met handen aan het bed in de zorg, innovatieve oplossingen voor de energietransitie, en stabiele, gezonde en daadkrachtige volwassenen – dan moeten we volgens Marije van der Hulst, Mandy Talhout en Pamela Jakobs investeren in een goed perspectief voor toekomstige generaties.

Wat nodig is, is een stevige basis. Een pedagogische basis welteverstaan. De pedagogische basis wordt gevormd door alle basisvoorzieningen, sociale relaties en contexten die een bijdrage leveren aan het opgroeien en opvoeden van kinderen. Ouders, familieleden, vrienden, buren, leerkrachten, medewerkers van de opvang, sporttrainers; als samenleving vormen we het fundament voor opgroeiende jeugd. Een stevige basis stimuleert de ontwikkeling van kinderen en ondersteunt ouders bij het opvoeden. Maar deze pedagogische basis staat al geruime tijd onder druk. Een samenleving die haar jeugd ziet als de toekomst, kan diens ouders niet aan hun lot overlaten. Toch vragen we steeds meer van gezinnen en jongeren, zonder ze daarbij voldoende te ondersteunen. De ‘village’ voor jeugdigen en gezinnen is afwezig of functioneert onvoldoende. Een kwalijke zaak, want alleen op een gedegen, stevige basis kan je iets moois opbouwen.

Politieke verontwaardiging

Met enige verbazing luisterden wij daarom afgelopen maanden naar de gespreksthema’s en het proces van de kabinetsformatie. Waar blijft de aandacht voor jeugd en gezinnen? Blijft die (wederom) beperkt tot de tekorten en financiering in de jeugdhulp, tot nog meer politieke verontwaardiging over ernstige incidenten, om steeds weer te constateren dat het slecht gaat met de mentale gezondheid van jongeren? Of bouwt dit (minderheids)kabinet aan een stevig toekomstperspectief en pedagogische basis voor jeugd en gezin?

Bijsturen

Het terugdraaien van bezuinigingen in het onderwijs, gratis kinderopvang, aandacht voor sociale wijken met voldoende buitenspeelmogelijkheden en het investeren in woningbouw zijn hoopvolle tekenen voor de pedagogische basis. Tegelijkertijd lezen we in het regeerakkoord dat het kabinet-Jetten tegen talloze adviezen in koerst op het (verder) afbreken van de sociale basis met maatregelen die de bestaanszekerheid nog verder onder druk zetten (onder andere beperking arbeidsrecht, hogere AOW-leeftijd, hogere zorgpremie) en een verplichte eigen bijdrage voor de jeugdzorg wil invoeren. Allemaal maatregelen die gezinnen juist verder onder druk zetten, die maken dat de stevige basis eerder afbrokkelt dan dat deze wordt versterkt. Deze maatregelen zijn echter nog niet in beton gegoten, want het kabinet heeft geen structurele meerderheid. Kan de oppositie de voorgestelde plannen nog bijsturen?

Gezinsbeelden

Met onze oproep willen wij het kabinet-Jetten en de Tweede Kamer aansporen om bij jeugd en gezin niet te handelen in de waan van de dag, maar een visie te ontwikkelen met toekomstperspectief. Dit vraagt om te investeren in een sterke pedagogische basis voor jeugdigen, bestaanszekerheid voor ouders en een stevige infrastructuur rondom gezinnen. Daarbij is het belangrijk dat partijen zich bewust zijn van hun verschillende kind- en gezinsbeelden. Deze verschillen zijn wezenlijk, maar hoeven elkaar niet in de weg te staan.

Stabiliteit en perspectief

Als liberaal-progressieve partij pleit D66 voor een samenleving die kinderen en jongeren ondersteunt en jeugdigen ziet als volwaardige burgers die moeten kunnen participeren in de maatschappij. Te vaak worden problemen opgelost met jeugdhulp, terwijl gezinnen meer zouden zijn gebaat bij meer stabiliteit, bestaanszekerheid, onderwijsondersteuning, laagdrempelige opvoedondersteuning, gratis kinderopvang, eenvoudiger verlof en steunende buurtinitiatieven. Zo wil D66 de situatie van jeugd en gezinnen versterken, door te zorgen voor meer stabiliteit en perspectief.

Lees het volledige essay in Binnenlands Bestuur nummer 9. Deze editie verscheen woensdag 20 mei 2026

Marije van der Hulst is onderzoeker Lectoraat Jeugdhulp in Transformatie van de Haagse Hogeschool

Mandy Talhout is onderzoeker bij het lectoraat Jeugd van Hogeschool Windesheim

Pamela Jakobs is onderzoeker bij het lectoraat Klantenperspectief in Ondersteuning en zorg van Hogeschool Windesheim