In 2025 ontvingen 477.000 jongeren jeugdzorg, zo blijkt uit de Landelijke Jeugdmonitor 2026 van het CBS. Een aantal gemeenten haalde onlangs het NOS-nieuws omdat zij de jeugdzorg niet of nauwelijks meer kunnen financieren. Met name de zorg voor jongeren die één-op-éénbegeleiding krijgen, wordt onbetaalbaar. De VNG trekt bij de Rijksoverheid aan de bel voor meer geld. Een terechte actie, maar toch rijst de vraag of meer geld de enige oplossing is. Kan dit vraagstuk ook anders worden benaderd? Had het VNG-jaarcongres van september niet als thema ‘We doen het samen’? Met wie? Was daarmee toch niet Den Haag bedoeld?
De jeugdzorg: doen we het wel samen?
Gemeenten vragen extra geld voor jeugdzorg, maar kunnen overheid, markt en maatschappelijk initiatief samen meer betekenen?
Nederland is meer dan de overheid. Sterker nog, traditioneel is Nederland het land van maatschappelijk betrokken initiatieven, vroeger het particulier initiatief genoemd. Denk aan de vele fondsen, de 6,5 miljoen vrijwilligers en het snel groeiende aantal burgerinitiatieven en -collectieven. Neem het recente voorbeeld van kerkgenootschappen die statushouders in hun kerkgebouwen gaan huisvesten. Waarom dan altijd alle ballen op Den Haag?
De overheid heeft de eenzijdige reflex om meer Haags geld te vragen deels aan zichzelf te wijten
De overheid heeft de eenzijdige reflex om meer Haags geld te vragen deels aan zichzelf te wijten. De uitbouw van de verzorgingsstaat is verlopen volgens het principe ‘wie betaalt, bepaalt’. Daarmee heeft de overheid de beleidsverantwoordelijkheid voor voorzieningen volledig naar zich toegetrokken. Het maatschappelijk initiatief is daarbij als zelfstandige beleidspartij van het toneel verdwenen. Later koos de overheid voor marktwerking en werd de aanbesteding ingevoerd, onder andere in de zorg. Maar laten vrijwilligers, fondsen en betrokken maatschappelijke en levensbeschouwelijke organisaties zich aanbesteden?
In het huidige beleidsmodel zit een weeffout. Het is nog steeds een duaal model van óf de overheid óf de markt. Zie in dit verband de exponentiële groei van commercieel (bijscholings)onderwijs en commerciële medische zorg. Algemene voorzieningen zijn verdienmodellen geworden of dreigen dat te worden.
Wat ontbreekt, is een hernieuwd contract tussen de overheid en het maatschappelijk initiatief. Het convenant ‘Ruimte voor Geven’ uit 2011 was hiervoor een aanzet. De overheid redt het niet alleen. Daar staat een betrokken maatschappelijk initiatief tegenover. Nederland is nog nooit zo rijk geweest; er is heel veel geld buiten de overheid. Een mixed economy of welfare, of in het Nederlands: een beleidsmodel van overheid, markt en maatschappelijk initiatief, kan perspectief bieden bij de vele opgaven die er liggen. De tijd is er rijp voor.
Theo Schuyt, hoogleraar aan de VU Amsterdam
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.