Jongeren in de jeugdzorg durven vaak niet te klagen, zo blijkt uit recente
onderzoeken. Toch gaat volgens Jelle Meij het debat over klachtrecht vooral om het ontzien van jeugdprofessionals. Daarmee raakt de oorspronkelijke bedoeling van het klachtrecht uit beeld: rechtsbescherming bieden aan degenen die afhankelijk zijn van jeugdhulp en zelden de sterkste partij zijn.
Beschermen we professionals of het klachtrecht van kinderen?
Zolang klachten worden gezien als last en toezicht als bedreiging, blijft het systeem gesloten, betoogt Jelle Meij
Als het gesprek is vastgelopen en beslissingen diep ingrijpen, is een formele klacht voor jongeren en ouders meestal de laatste poging om gehoord te worden. Dat speelt in het gedwongen kader, maar net zo goed bij vrijwillige hulp. In beide situaties geldt dat professionals in een machtspositie staan. De Jeugdwet kent daarom het recht om te klagen, als een van de weinige manieren waarop ouders en jongeren hun stem kunnen laten horen. De vraag is hoe professionals, organisaties en de sector daarmee omgaan.
In de praktijk is de drempel om te klagen hoog. Jongeren en ouders wachten vaak weken op een gesprek. Als het gesprek er komt, is het regelmatig te weinig onafhankelijk of zorgvuldig begeleid. Daardoor loopt de spanning op: jeugdprofessionals voelen zich onder druk staan en onvoldoende gesteund door hun organisatie, reageren defensief, en ouders en jongeren zeggen steeds minder. De kans om bij te sturen gaat verloren.
Die defensiviteit is niet onbegrijpelijk. De werkdruk is hoog, klachten voelen persoonlijk en veroorzaken stress. Maar in plaats van die spanning serieus te nemen, is de formele klachtbehandeling de afgelopen jaren uitgekleed, om druk weg te nemen. Zo oordelen sommige klachtencommissies niet langer of een klacht terecht is, maar bekijken ze alleen of er iets van te leren valt. Dat lijkt oplossingsgericht, maar zonder uitspraak over gegrondheid blijft onduidelijk wat er is gebeurd en of er fouten zijn gemaakt. Dat ondermijnt rechtsbescherming en biedt geen houvast om te leren.
Ook bij SKJ, dat toezicht houdt op jeugdzorgprofessionals, is de klachtbehandeling aangepast. De meeste klachten worden behandeld in een consultatieroute, zonder feitenonderzoek en zonder oordeel.
Het paradoxale is dat dit ook professionals schaadt. Zonder duidelijke oordelen blijven zij in onzekerheid over hun handelen. En zonder goed onderzoek kan de sector niet leren. Het resultaat is een vorm van schijnveiligheid: het lijkt alsof de druk afneemt, maar in werkelijkheid blijven spanningen bestaan.
Goed klachtrecht hoeft geen last te zijn. Het kan leiden tot betere samenwerking, betere hulpverlening en zelfs meer werkplezier. Dat vraagt wel dat bestuurders gericht ingrijpen. Stevige rechtsbescherming betekent toegang tot een onafhankelijk orgaan dat beoordeelt wat er is gebeurd. Daarnaast is structurele scholing en reflectie nodig, zodat teams leren omgaan met onvrede en verschillen van inzicht. Tot slot is normerend en lerend toezicht essentieel. Motiveer oordelen, publiceer ze en laat zien wat ermee gebeurt.
Zolang klachten worden gezien als last en toezicht als bedreiging, blijft het systeem gesloten. Jongeren spreken niet, professionals leren niet en bestuurders verbeteren niet. De kernvraag is: beschermen we het comfort van professionals, of de rechten van kinderen en ouders?
Jelle Meij is vertrouwenspersoon tuchtzaken bij Jeugdstem
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.