Arbeidsmigranten zijn kwetsbaar en lopen risico op dakloosheid

De VNG wil meer structuur in de aanpak, financiering en gegevensdeling als het gaat om EU-arbeidsmigranten die op straat belanden. Ook eisen gemeenten een effectieve handhaving en registratie en roept de VNG op om fundamentele keuzes te maken over arbeidsmigratie en de economie. Deze punten brengt de VNG middels een brief in voor het Tweede Kamerdebat dat vandaag zal plaatsvinden met minister Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de dakloosheid van EU-arbeidsmigranten.

Volgens de VNG is er sinds het rapport van Commissie Roemer onvoldoende voortgang geboekt. In dit rapport 'Geen tweederangsburgers' uit 2020 constateert de commissie misstanden en misbruik van arbeidsmigranten en een grote afhankelijkheid van uitzendbureaus als het gaat om werk en huisvesting. In de aanbevelingen pleit de commissie voor het voorkomen van uitbuiting van arbeidsmigranten en het regelen van huisvesting.

Structurele aanpak

Het merendeel (zestig procent) van de mensen die op straat leven zijn arbeidsmigrant, dat blijkt uit schattingen van CNV en het Leger des Heils. Er is een succesvolle pilot gedaan in 19 gemeenten waarin opvang wordt geboden in combinatie met perspectief op werk of terugkeer. Om dit uit te rollen naar meerdere gemeenten, roept de VNG het rijk op om structurele financiering te regelen. 'Wij roepen u op de minister te vragen om uitbreiding van de pilot en verhoging van de financiering van €13 miljoen naar €20 miljoen per jaar, evenals structurele financiering na 2028. Daarmee kunnen voldoende gemeenten deelnemen aan een aanpak waarvan inmiddels is aangetoond dat deze effectief is en landelijk kan worden toegepast', schrijft de VNG.

Effectieve handhaving

Er is een beperkte uitvoeringscapaciteit van de Nederlandse Arbeidsinspectie, zegt de VNG. 'De huidige capaciteit is onvoldoende om misstanden effectief aan te pakken, terwijl malafide constructies zich blijven ontwikkelen.' Daarom roept de VNG op tot de 'versterking van gegevensuitwisseling tussen gemeenten en de Nederlandse Arbeidsinspectie en intensivering van gezamenlijke inspecties.'

Registratie moet beter

De registratie is gebrekkig en wordt gebruikt om toezicht te vermijden, blijkt uit signalen die de VNG krijgt. Dat terwijl goede registratie essentieel is. 'Veel EU-arbeidsmigranten blijven buiten beeld doordat zij uitsluitend in de RNI staan geregistreerd of onjuist worden ingeschreven', zegt de VNG. De gemeenten zien dit graag anders. VNG: 'Wij vragen om verplichte actuele contact- en verblijfsgegevens in de RNI, een automatische BRP-meldingsplicht na vier maanden verblijf en verplichte BRP-inschrijving als voorwaarde voor inschrijving als zzp’er bij de Kamer van Koophandel.'

Fundamentele keuzes over de economie

Er wordt nu gedebatteerd over randvoorwaarden, maar volgens de VNG ligt het probleem en de keuze daarover dieper. 'De vraag wat de gewenste omvang van arbeidsmigratie moet zijn en welk type economie Nederland wil zijn, wordt steeds urgenter', schrijft de VNG. Daarom roept de VNG op in de brief om goed te onderzoeken hoe er verdienmodellen gecreëerd kunnen worden die niet afhankelijk zijn van grootschalige arbeidsmigratie. Deze situatie is niet houdbaar. Waarom kijkt het rijk niet naar betere benutting van binnenlands arbeidspotentieel? Of de stimulering van arbeidsbesparende technologie?

Alert op kwetsbaarheden

Tenslotte vragen gemeenten aandacht voor nieuwe kwetsbaarheden. Arbeidsmigranten buiten de EU bevinden zich vaak in een positie die extreem afhankelijk is en lopen daarom een groot risico op misstanden en uitbuiting. 'Wij vragen om een duidelijke afbakening van de regeling, heldere verantwoordelijkheden voor werkgevers, een langetermijnvisie op participatie en bescherming en inzicht in de gevolgen voor toezicht, handhaving en lokale voorzieningen.'