Stiekem zullen vele mensen hebben gehoopt dat de Wet collectieve warmte (Wcw) een einde maakt aan de problemen met de betaalbaarheid van warmtenetten voor huishoudens. De Eerste Kamer nam de Wcw vorig jaar aan, die vanaf nieuwsjaarsdag 2027 van kracht wordt en in de jaren daarna de huidige koppeling schrapt tussen de warmtetarieven en de gasprijzen. Vanaf dan worden de warmtetarieven niet meer bepaald door de grillen van de gasmarkt, maar door puur de kosten die een warmtebedrijf maakt. Maar naarmate de Autoriteit Consument en Markt (ACM) meer inzicht verwerft in de warmtemarkt, wordt steeds duidelijker dat de betaalbaarheid pas in beeld komt als de regering flinke bijkomende ingrepen doet.
Zoveel hoger en zoveel lager wordt de warmteprijs
Twee economen van de ACM berekenden wat de tarieven van warmtenetten worden voor huishoudens als straks de gasreferentie verdwijnt.
Dat blijkt opnieuw uit een berekening van twee economen in dienst van de ACM, die ze publiceren in vakblad Economisch Statistische Berichten (ESB).
Over de streep
Het Nederlandse klimaatdoel is dat in het jaar 2050 niet de huidige 700.000, maar in totaal 2,5 miljoen huishoudens op een warmtenet zijn aangesloten. Tegen die tijd is het aardgasnetwerk zo goed als verdwenen. De verwarming van huizen en bedrijven moet dan verzorgd worden zonder uitstoot van CO2.
Maar huishoudens zijn vaak pas over de streep te trekken als zij langdurige zekerheid krijgen over een betaalbare energierekening. Anders dan bij aardgas echter, gaat het bij warmtenetten om een niet-landelijke energie-infrastructuur en om lokale warmtebronnen. Daarom kunnen de kosten lokaal flink verschillen.
Negatief rendement
Begin dit jaar deed toezichthouder ACM veel inzichten op bij het opstellen van een rendementsmonitor, waarover Binnenlands Bestuur destijds schreef dat het opvallend is dat veel warmtebedrijven nu al negatieve rendementen behalen. De gegevens stamden wel uit 2024, wat een relatief warm jaar was.
Belangrijk was dat het ACM voor het eerst financiële en operationele kerncijfers van de warmtebedrijven kreeg, waaronder operationele kosten, afschrijvingen, vermogenskosten, en opbrengsten. De data besloeg volgens de ACM 33 grote warmtenetten van negen warmtebedrijven, met ongeveer 540.000 afnemers van de warmte, waaronder voor het allergrootste deel huishoudens.
Simulatie
In dat jaar 2024 werden de warmtetarieven nog berekend op basis van de gasprijzen. De twee economen hebben in hun onderzoek gesimuleerd dat de kostengebaseerde prijsberekening al in dat jaar van kracht was. Als ze dat doen, blijkt dat ongeveer de helft van de afnemers een lagere warmterekening krijgt, maar de andere helft een hogere. Vooral de verhogingen kunnen aanzienlijk zijn: ‘De tien procent afnemers met de sterkste daling ziet hun rekening met gemiddeld 29 procent afnemen, terwijl de bovenste tien procent stijgers gemiddeld 71 procent meer betaalt, wat neerkomt op meer dan 740 euro per jaar’, schrijven de economen Lars Wittrock en Paul Adriaansen. Duizend afnemers moeten zelfs 1500 euro meer betalen.
Dit soort prijzen zijn op den duur onhoudbaar, te meer omdat vooral appartementen en sociale huurwoningen op een warmtenet komen.
Repareren
De regering zal dat moeten repareren. Al tijdens het kabinet-Schoof werd hierover gesproken. Toenmalig minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei overwoog het instellen van een tarieflimiet, bekostigd door het instellen van een vereveningsfonds dat door alle warmte-afnemers wordt gevuld.
De economen hebben bekeken wat dit soort ingrepen kunnen betekenen. Voor de afnemers van warmte zou het het gunstigst zijn als er én een tarieflimiet komt, én een prijsgarantie én een non-profitstatus voor warmtebedrijven. Een non-profitstatus zou de financieringskosten van de warmtebedrijven kunnen verlagen. ‘Hoewel een beweging naar non-profit in Nederland (nog) niet op de beleidsagenda staat, wordt deze optie door warmte-experts wel als denkrichting aangedragen.’
Het pleidooi
De economen pleiten ervoor deze status te combineren met een tarieflimiet van 125 procent van het gemiddelde warmtetarief, en een prijsgarantie voor warmtebedrijven van 60 euro per gigajoule. Gemiddeld zou de kostengebaseerde warmterekening in 2024 dan met 9 procent lager zijn, waarbij wel nog 23 procent van de afnemers een hogere rekening krijgt dan met de nu gebruikelijke koppeling aan de gasprijs.
Dit soort keuzes zijn onontkombaar. De regering kan huishoudens die toevallig aan een duur lokaal warmtenet vastzitten, niet aan hun lot overlaten. ‘Met een tarieflimiet worden de kosten van de dure netten deels betaald door afnemers van andere netten’, vatten de economen samen. ‘Bij een prijsgarantie komt ook de belastingbetaler in beeld om, indien nodig, de kostendekking van de netten aan te vullen. De introductie van een non-profitstatus treft waarschijnlijk vooral de aandeelhouders, alhoewel dit afhankelijk zou zijn van de vormgeving door de politiek.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.