Biobased bouwen: in Doetinchem gebeurt het

Biobased bouwen is de kortste route naar nieuwbouw zonder CO2-uitstoot. Toch blijft het aandeel biobased materiaal in de woningbouw met nog geen 1,5 procent uiterst laag. In Doetinchem laten de gemeente en woningcorporatie zien wat er mogelijk is als ze de handen ineenslaan: daar ligt de lat inmiddels op 72 procent.

Op het blote oog lijken de veertien nieuwe huurwoningen in het Doetinchemse nieuwbouwwijkje De Kwekerij doodgewoon. Pas bij nadere inspectie valt op dat de lichtgroene gevels van de woningen bestaan uit houten planken. Aan de achterkant van de woningen zijn ruwhouten frames opgetrokken waarin planten komende jaren kunnen uitgroeien tot een natuurlijk zonnescherm. Onzichtbaar vanaf de straat zijn het platte groene sedumdak en de houten skeletbouw waaruit de woning is opgetrokken. Met 72 procent biobased materialen wijzen deze huizen de weg die nieuwbouw in Nederland moet inslaan.

Verbazingwekkend snel

‘Alle corporaties moeten naar CO2-neutraal. De vraag is: hoe kom je daar?’ Aan het woord is vastgoedmanager Robin Ketelaar van woningcorporatie Sité Woondiensten. Volgens hem kunnen woningcorporaties beginnen door alle woningen zo CO2-neutraal mogelijk te bouwen. ‘Biobased is voor ons een middel om een doel te bereiken’, zegt hij. Een straatje verderop heeft de woningcorporatie nog eens achttien biobased woningen laten bouwen, maar dan met een puntdak, waardoor ze een extra slaapkamer hebben. Ketelaar vertelt hoe verbazingwekkend snel bouwvakkers de woningen, waarvan de houten muren en vloeren in de fabriek zijn voorgefabriceerd, ter plekke in elkaar klikken.

Schril contrast

Momenteel is De Kwekerij echter nog een uitzondering. Het aandeel biobased materiaal in de Nederlandse woningbouw blijft laag. In 2025 lag het gemiddelde op nog geen 1,5 procent, blijkt uit het Dashboard Nationale Aanpak Biobased Bouwen. Dat staat in schril contrast met de ambitie om in 2030 in minimaal 30 procent van de woningen ten minste 30 procent biobased materiaal toe te passen. Die doelstelling werd in 2023 vastgelegd in de Nationale Aanpak Biobased Bouwen (NABB).

Negatief saldo

Toch is Sjoerd Klijn Velderman van Building Balance, de uitvoeringsorganisatie van de NABB, ronduit optimistisch. ‘De grotere bouwers hebben een rapportageverplichting: ze moeten aantonen wat ze doen aan het reduceren van CO2-emissies. Biobased bouwen zien die partijen als quick win. Een gebouw bouwen met beton en baksteen geeft ongeveer 40 ton uitstoot in de bouwfase. Met hout en stro heb je een negatief saldo van 40 ton.’ Op grond van de bouwvergunningen die zijn afgegeven, voorspelt de programmamanager dat het aandeel biobased bouwen over twee jaar is gegroeid naar 10 procent.

Claimen

Daarbij moeten ook gemeenten aan de bak. Die hebben aan de ene kant ambities en beleid voor duurzaamheid en CO2­reductie, en aan de andere kant geven ze met omgevingsplannen en -vergunningen kaders voor nieuwbouw. Klijn Velderman: ‘Wat veel gemeenten niet weten, is dat we in Nederland tot 2050 een CO2-budget hebben om de maximale uitstoot binnen die 1,7 graad temperatuurstijging te houden. Van dat budget, dat we al in 2015 hebben afgesproken, mag de bouwsector een deel claimen. Volgend jaar gaan we met de sector al door dat budget heen.’ Om traditioneel te bouwen, zouden er emissierechten moeten worden ingekocht. ‘Eén ton CO2 heeft een marktwaarde van rond de 100 euro. Dus als je voor een gebouw van 40 ton CO2 moet compenseren, moet je 4.000 euro extra uitgeven om die certificaten te kopen.’ Het beleid hiervoor ontbreekt overigens nog.

‘Weeffout’

Wat gemeenten niet helpt, is dat toenmalig minister Mona Keijzer van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening een doeltreffend instrument uit hun handen heeft geslagen. Lokale overheden mogen voor nieuwbouw namelijk geen eisen meer stellen die strenger zijn dan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de opvolger van het Bouwbesluit. Volgens Klijn Velderman reikt dat verder dan enkel de omgevingsvergunning. ‘Wij hebben een mooie tendertool voor gemeenten gemaakt, een instrument om bij aanbesteding te selecteren op partijen die biobased bouwen, klimaatadaptief, met hergebruikte materialen. Maar als je als bouwer hebt geïnvesteerd in een biobased concept voor woningen en je biedt dat aan, dan mogen gemeenten dat niet extra waarderen. En ze mogen dat bij gronduitgifte ook niet afdwingen bij corporaties en ontwikkelaars.’ De programmamanager noemt het ‘een weeffout’, die vroeg of laat gerepareerd moet worden. ‘Het is een Europese afspraak om in 2050 CO2-neutraal te zijn, dus je moet zuinig zijn op je budget en ruimte bieden om daarop te anticiperen.’

Meerekenen

Zo’n weeffout ziet hij ook in de Milieuprestatie Gebouwen (MPG), een tool waarmee gemeenten de milieuprestaties van een gebouw beoordelen voordat zij een omgevingsvergunning verlenen. Vreemd genoeg presteren biobased gebouwen hierin niet beter dan traditionele gebouwen. Aan de hand van een voorbeeld legt Klijn Velderman uit hoe dat kan. ‘Glaswol-isolatie doet het beter dan stro-isolatie. Glaswol wordt gemaakt van glas uit de glasindustrie, een restproduct.’ Daarom hoeft de glaswolproducent de CO2-emissies bij de productie van dat glas niet mee te rekenen. De emissies ten gevolge van het verbouwen van graan (waar het stro van wordt gemaakt) moeten echter wel worden meegerekend.

Discriminatie

Ook in de afvalfase is er sprake van discriminatie, meent hij. ‘Bij glaswol hebben de fabrikanten het voor elkaar gekregen dat het zo gezien wordt dat na sloop van een gebouw het glaswol hergebruikt kan worden. Bij stro gaan ze ervan uit dat het verbrand moet worden.’ Per saldo doen biobased producten het daardoor slechter in de MPG. ‘Niet veel slechter, maar daardoor worden ze niet gestimuleerd. Met deze methodiek kun je dus een compleet betonnen gebouw met glaswol en baksteen bouwen dat ongeveer dezelfde score heeft als een compleet houten gebouw met een biobased afwerking.’

Vergunning weigeren

Dat betekent niet dat gemeenten met lege handen staan, maar ze moeten wel verder kijken dan hun neus lang is Klijn Velderman: ‘Ik heb de eerste ambtenaar in het westen van het land – nee, ik zeg niet van welke gemeente – gesproken die zegt: ik keur deze omgevingsvergunning niet goed vanuit mijn zorgplicht.’ Het ging om de vergunning voor een groot betonnen gebouw. ‘Die ambtenaar wist wat het CO2-budget van de gemeente was en heeft tegen de raad of wethouder gezegd: Ik kan deze vergunning niet goedkeuren, hierbij gaat zoveel van ons budget verloren en er is niemand bij deze ontwikkelaar die mij kan uitleggen waarom het niet anders kan.’ Als de gemeente de vergunning weigert, zal de aanvrager naar de rechter stappen, verwacht Klijn Velderman. Hij vergelijkt het met rechtszaken over stikstof. ‘We hebben een afspraak en daar moeten we ons aan houden. Handhaven is de primaire taak van de overheid.’

Stedelijk korset

Terug naar Doetinchem, waar de gemeente en woningcorporatie Sité innig hebben samengewerkt om in De Kwekerij biobased bouwen naar een hoger plan te tillen. Nard Everdij, projectleider bij de gemeente Doetinchem, blikt terug naar het begin, toen dit natuurlijk gebiedje nog niet in een stedelijk korset was gedwongen. Dat is het uitgangspunt voor de nieuwbouw geworden. ‘De glooiingen hebben we gelaten zoals ze waren en het landschap gebruikt als meerwaarde. We hebben kavels verkocht waar bomen stonden, zulke eiken’, gebaart hij royaal, ‘en gezegd: pas het maar in. Die boom moet je laten staan.’

Moeite

Vervolgens heeft de gemeente haar best gedaan geïnteresseerden te overtuigen voor houtbouw en groene daken. Everdij: ‘We hebben in het begin veel tijd en moeite gestoken in het uitleggen van het plan, gesprekken met geïnteresseerden. We hebben een beurs georganiseerd waar ook iemand stond die met stroblokken bouwde, houtskeletbouwers, hoveniers die ecologische tuinen aanlegden. Dus je had al een soort selectie bij de deur. Mensen die er niets mee hadden, hebben zich niet ingeschreven voor de kavels.’

‘Lijstjes afvinken’

De volgende stap leidde langs een kwaliteitsteam met een welstandsarchitect, een stedenbouwkundige, een landschapsontwerper, een ecoloog, een specialist circulair bouwen en Everdij. ‘Of het nu BAM is of iemand met een tiny house: ze zijn allemaal langsgekomen en dan ga je het gesprek aan.’ Dat ging niet over wat wel en niet mag. Alles vastleggen in regels leidt tot ‘lijstjes afvinken’, meent Everdij, terwijl het resultaat dan niet per se aansluit bij de wens van de gemeente. ‘Het belangrijkste is dat erover nagedacht wordt en dat je een weloverwogen keuze maakt over waarom je bepaalde materialen toepast.’

Dat is geen vrijblijvende aanpak.

Lees het volledige artikel in Binnenlands Bestuur nummer 16. Deze editie verscheen woensdag 16 september 2026