In de jaren zestig en zeventig vroeg het Rijk een aantal gemeenten om de woningnood in de Randstad op te vangen. Zo ontstonden de groeikernen, de New Towns van Nederland: Almere, Lelystad, Zoetermeer, Nieuwegein, Capelle aan den IJssel, Purmerend, Nissewaard en Helmond. Jonge gezinnen trokken erheen, kregen een huis met een tuin en bouwden er een leven op. Die generatie wordt nu oud. En dat gaat in deze steden sneller dan in de rest van Nederland.
De New Towns vergrijzen en Den Haag kijkt de andere kant op
New Towns vergrijzen snel, maar het gemeentefonds kijkt naar de stand, niet de groei. Almere krijgt zo geen euro voor zijn ouderen.
In alle New Towns groeit het aantal 65-plussers harder dan in de rest van het land. Almere loopt voorop bij de 65-plussers. Bij de 75-plussers zijn het juist de oudere New Towns, Lelystad en Nieuwegein, die het snelst groeien. Het is een golf die door deze steden trekt: wat Lelystad en Nieuwegein nu meemaken, staat Almere over een paar jaar te wachten.
Dat heeft gevolgen voor iedereen die er woont. Deze steden zijn ontworpen voor jonge gezinnen. Wijken met eengezinswoningen en trappen, voorzieningen die op kinderen zijn afgestemd, een busnet voor forenzen. Wie ouder wordt, heeft iets anders nodig: een woning zonder trap, zorg dichtbij huis, een buurthuis op loopafstand, vervoer als je zelf niet meer rijdt, en mensen om je heen. Als de stad daar niet op tijd op wordt ingericht, lopen ouderen vast, raken mantelzorgers overbelast en groeit de eenzaamheid.
Je zou verwachten dat het Rijk, dat deze steden zelf heeft gebouwd, daar rekening mee houdt. Dat gebeurt niet. In de verdeling van het gemeentefonds is er één maatstaf die specifiek over ouderen gaat. Die geeft een gemeente geld voor haar 75-plussers, maar alleen voor het deel boven zes procent van het inwonertal. Die drempel is voor elke gemeente in Nederland gelijk. En de maatstaf kijkt naar hoeveel ouderen er op 1 januari wonen, niet naar hoe snel dat aantal groeit. Den Haag kijkt naar de stand, niet naar de richting.
Erken de New Towns als groep met een eigen opgave
Dat het anders kan, laat hetzelfde verdeelmodel zelf zien. Voor jongeren telt elke jongere vanaf de eerste mee, zonder drempel. En er is een aparte maatstaf voor extra groei van het aantal jongeren: een gemeente waar die groep in tien jaar snel toeneemt, krijgt daar geld voor. Voor ouderen bestaat zo’n groeimaatstaf niet. Wie snel verjongt, wordt gecompenseerd. Wie snel vergrijst, niet.
Wat dat betekent, zie je in Almere. Almere heeft bijna evenveel inwoners van 75 jaar en ouder als Zoetermeer, en veel meer dan Lelystad. Toch krijgt Almere voor die ouderen geen euro, terwijl de andere New Towns er miljoenen voor ontvangen. De reden is niet dat Almere minder ouderen heeft. De reden is dat Almere nog groeit, op uitdrukkelijk verzoek van het Rijk. Elke nieuwe inwoner verhoogt de drempel. Zo houdt de groei die Den Haag zelf vraagt, Almere buiten de vergoeding voor de ouderen die er nu al wonen en wier zorg nu al geld kost.
Ook voor de andere New Towns is het systeem geen oplossing. Het geld komt pas als de vergrijzing er al is. Wie op tijd wil bouwen, wil aanpassen en wil voorbereiden, krijgt daar niets voor. Het Rijk betaalt pas als de ouderen er zijn, voor een ontwikkeling die al jaren zichtbaar is in de eigen cijfers van het CBS.
Dat is niet vooruitkijken. Dat is struisvogelpolitiek.
Daarom vraag ik het Rijk om drie dingen. Erken de New Towns als groep met een eigen opgave, want deze steden zijn niet toevallig zo opgebouwd, maar op verzoek van het Rijk. Laat de verdeling van het gemeentefonds meebewegen met het tempo van de vergrijzing, en niet alleen met de stand van vandaag. En zorg dat een gemeente die op verzoek van het Rijk doorgroeit, daar niet voor wordt gestraft bij de zorg voor haar ouderen.
De generatie die de New Towns heeft gebouwd, heeft gedaan wat het land van haar vroeg. Nu is het land aan de beurt om iets terug te doen. Dat begint met kijken naar waar het naartoe gaat, niet alleen naar waar we nu staan.
Marc van Rooij, fractievoorzitter 50PLUS Almere
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.