Wel zo handig, iemand die de regels bewaakt

Ultimate frisbee, waar ik nog nooit van had gehoord, is een sport die tot op het hoogste niveau zonder scheidsrechter wordt beoefend. Niet de beslissing van een buitenstaander bepaalt wie er wint, maar zelfhandhaving van de regels en onderlinge waardering van de spirit of the game.

Dat lijkt op wat in de internationale theorie political constitutionalism wordt genoemd: een constitutionele orde waarin de geschillen niet van buitenaf door een rechter worden beslist maar een Grondwet die door de democratisch gelegitimeerde actoren zelf wordt gehandhaafd. En dus was ik wel benieuwd naar hoe ze het dan gezellig én werkbaar houden in de hoogste regionen van dat frisbee werpen. Daar waar de belangen steeds groter en de beslissende details kleiner worden.

Enig rondklikken op de site van de internationale frisbeebond bevestigde mijn vermoeden. De bond kan in extreme gevallen een speler of een heel team uit de competitie halen. Helemaal zonder eenzijdige handhaving gaat het kennelijk niet. En om het werkbaar te houden bestaan op de hogere niveaus zogenaamde game advisors die spelers voorlichten over toepasselijke regels en het proces begeleiden als meerdere spelers tegelijk elkaar op een mogelijke fout staan te wijzen.

Een spel zonder scheidsrechter kan immers ook ontsporen in de Philosophers’ Football Match, die ik dan overigens weer wel kende. In die Monty Python-sketch neemt een team Duitse filosofen en een team antieke Griekse filosofen het tegen elkaar op in een voetbalwedstrijd met de allure van een WK-finale. Een bal wordt echter niet geraakt omdat de spelers vooral heel verhit met elkaar staan te discussiëren.

Nederland telt vanouds mee onder de politiek gehandhaafde constituties. De rechter mag hier parlementaire wetten niet aan de Grondwet toetsen en zou zich ook overigens niet met politieke vragen mogen bemoeien. Tegelijkertijd gaat dat ook hier niet zonder game advisors: een ring van adviseurs rond de macht waarvan de Raad van State tot de belangrijkste wordt gerekend. Of de staatsraden trouwens beter kunnen voetballen dan filosofen weten alleen degenen die aan de jaarlijkse sportdag van de Raad mogen deelnemen. Feit is dat de adviezen van de Raad met brede formuleringen kunnen getuigen van een compromis dat het resultaat is van veel intern beraad, maar dat hindert niet voor een club die de bal alleen maar voor het doel hoeft te leggen.

Een goed functionerende politieke constitutie veronderstelt dus een specifiek soort samenspel dat niet vanzelf goed gaat. Bij ultimate frisbee hebben ze een speciale figuur voor als het toch grimmig dreigt te worden: de spirit stoppage. Even geen discussies, alle spelers samen in een spirit circle in de middencirkel en de beide aanvoerders kijken elkaar goed in de ogen kijken om het gezamenlijk belang weer scherp te krijgen.

In het recente verhoor van voormalig Kamervoorzitter Khadija Arib bij de Parlementaire enquêtecommissie Corona bleek wel dat zo’n bezinningspauze ook in de constitutionele orde handig had kunnen zijn. Arib vertelde hoe de Voorzitters van beide kamers recht tegenover elkaar stonden bij de vraag of de Grondwet een digitaal quorum toestaat. De Grondwet is helder, maar de Kamers mogen die zelf interpreteren. Uiteindelijk riep de Eerste Kamer de Raad van State erbij voorlichting te geven. De Raad probeerde de boel bij elkaar te houden met een advies dat voldoende ruimte bood voor de Eerste Kamer om wegens bijzondere omstandigheden achter de kachel te kruipen terwijl de Tweede Kamer zich aan de hoofdregel van de normale gang van zaken kon blijven vasthouden.

In de Eerste Kamer is de opportunistische geest echter uit de constitutionele fles en wil een meerderheid voortaan elke vergadering op maandag een bijzondere omstandigheid noemen waarvoor je niet helemaal naar Den Haag hoeft te komen. Wederom gaat de Tweede Kamer daar niet in mee en is de Raad van State er maar weer bij geroepen. Hopelijk lukt het hen om de Senaat te overtuigen van integere grondwetsinterpretatie. Wie de Grondwet wil aanpassen kan hem wijzigen.