Rechter na bijenzaak: maatschappelijk gesprek nodig

De gemeente Almere stond onlangs voor de bestuursrechter na een weigering om op te treden tegen een imkervereniging. De bijen zouden voor overlast zorgen in de nabijgelegen wijk en poepjes achterlaten op geparkeerde auto’s. De zaak wekte verbazing: moeten dit soort akkefietjes wel voor de rechter komen?

Koen de Meulder is rechter bij de Rechtbank Midden-Nederland en uitte op LinkedIn een hartenkreet naar aanleiding van de rechtszaak. ‘Iedereen mag naar de rechter stappen,’ schreef De Meulder, ‘en de rechter mag zaken niet weigeren. Maar toch is het nuttig om als samenleving hierover het gesprek te voeren.’

Bijenpoep

Onlangs deed de rechtbank uitspraak in een zaak die was aangespannen tegen de gemeente Almere. Een inwoner had de gemeente verzocht handhavend op te treden tegen een imkervereniging in zijn buurt. De bijen zorgden voor overlast, vond de klager: ze zwermden door de wijk en poepten op auto’s en tuinmeubelen. Ecologisch onderzoek in opdracht van de gemeente wees inderdaad uit dat er iets meer bijenpoepjes gevonden waren op de auto’s in de wijk, maar dat was voor Almere geen reden om maatregelen te nemen tegen de imkers. De rechter gaf de gemeente daarin gelijk.

De zaak heeft geleid tot discussie: waarom komt dit eigenlijk voor de rechter? ‘Doorgeslagen procedeerdrang’ schreef een advocaat onder de post van De Meulder. De rechter zelf begrijpt dat mensen zich afvragen waarom een zaak over bijenpoepjes voor de rechter komen.

Polarisatie

Hij plaatst zijn oproep in breder perspectief. In het Financieel Dagblad uitte voorzitter Marc Fierstra van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) eerder deze week zijn zorgen over de druk op de rechtspraak. Complexere wetgeving en toegenomen polarisatie zorgen ervoor dat er meer rechtszaken komen. De wachttijden lopen op, en steeds meer zaken worden niet op tijd behandeld. De verwachting is dat de werkdruk alleen maar zal toenemen, door nieuwe asielwetten en het Europees migratiepact. ‘Voor rechters is het werken tegen de klippen op’, zei Fierstra in het FD.

Cijfers van de Raad voor de rechtspraak bevestigen de toegenomen werkdruk. Vorig jaar kwamen er ruim 41.000 zaken binnen bij de bestuursrechter, een toename van 4 procent ten opzichte van een jaar eerder. In 2021 kwamen er nog ‘slechts’ 32.560 zaken nieuw binnen bij de bestuursrechter.

Werkdruk

De Meulder, niet betrokken bij de bijenzaak, wijst in gesprek met Binnenlands Bestuur ook op de hoge werkdruk bij de rechtspraak. Die zorgt ervoor dat zaken soms lang blijven liggen. Zouden dit soort zaken, die ogenschijnlijk over futiele kleinigheden gaan, wel voor de rechter moeten komen? ‘Dat is niet aan de rechter om te beoordelen,’ zegt De Meulder. ‘Mensen moeten naar de rechter kunnen als ze het oneens zijn met een besluit van de overheid. In het bestuursrecht zijn de drempels daarom met opzet laag.’ Zo hunnen mensen zelf naar de rechter, zonder dat ze daar een advocaat voor nodig hebben en zijn ook de proceskosten relatief laag. En, zegt hij, wat voor de ene burger een kleinigheid lijkt, kan voor anderen grote betekenis hebben. ‘Een burenruzie over een schutting kan grote impact hebben op mensen.’

Maar moeten dit soort zaken wel voor de rechter komen? ‘Daar moeten we het gesprek over voeren als samenleving. Dat begint al aan de keukentafel. Kunnen we dingen niet anders oplossen met elkaar? Nieuwe wetgeving is geen goede oplossing als daarmee de toegang tot de rechter wordt belemmerd’, benadrukt de rechter. De Meulder kijkt ook naar advocaten en rechtsbijstandsverleners: ‘Zij hebben bij de afweging om een zaak wel of niet voor de rechter te brengen, ook een verantwoordelijkheid.’

Recht

De gemeente Almere zelf reageert voorzichtig op de vraag of dit soort zaken wel voor de rechter moeten komen. ‘Iedere belanghebbende heeft het recht om in bezwaar, beroep en hoger beroep te gaan tegen een besluit van de gemeente, dat is verankerd in de wet’, stelt een woordvoerder van wethouder Paul Tang. Als gemeente nemen we elk bezwaar of klacht van iedereen uit de stad, bijvoorbeeld particulieren, bedrijven of organisaties, uiterst serieus. Elk behandelen we op dezelfde, zorgvuldige manier.’