College voor de Rechten van de Mens mist geld voor toezicht op AI-systemen

Het College voor de Rechten van de Mens maakt zich ernstige zorgen over de financiering van zijn grondrechtentoezicht op AI. Het College krijgt maar de helft van wat er nodig is en kan daardoor minder dan de helft van de benodigde specialisten aan het werk zetten.

Toezicht op gevolgen AI voor grondrechten

Op 9 november 2026 vindt in de Commissie Digitale Zaken een wetgevingsoverleg plaats over de begrotingen van de ministeries van Economische Zaken en Klimaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie en Veiligheid die gaan over digitalisering. Op de agenda staat onder meer de toekomstige financiering van AI-systemen. Reden voor het College voor de Rechten van de Mens om aan de bel te trekken. Het mensenrechteninstituut is sinds eind 2024 grondrechtentoezichthouder onder de Europese AI-verordening, maar krijgt naar verwachting minder dan de helft van wat er nodig is om dit toezicht goed uit te voeren.

Het College houdt toezicht op de gevolgen die AI-systemen kunnen hebben op grondrechten van inwoners. Worden sollicitanten gelijk behandeld in situaties waarin een AI-systeem helpt bij het selecteren van kandidaten? Komt het grondrecht op toegang tot onderwijs niet in het geding op het moment dat een AI-systeem adviseert wat kinderen met een beperking in het speciaal onderwijs nodig hebben? Daarnaast is onder meer de Autoriteit Persoonsgegevens toezichthouder op gegevensbescherming.

Halvering personele capaciteit

Voor de periode van 2028 tot 2031krijgt het College voor de Rechten van de Mens minder dan de helft van wat er volgens het College nodig is aan middelen. Op de korte termijn ontbreekt er 400.000 euro. Vanaf 2028 is er 1,25 miljoen euro per jaar te weinig beschikbaar om de taken op de lange termijn te kunnen uitvoeren.

Het gevolg is meer dan een halvering van de benodigde personele capaciteit, schrijft het College. Dat betekent concreet dat er minder AI-systeem kunnen worden onderzocht, minder signalen opgevolgd en minder specialistische kennis wordt opgebouwd. De zuinigheid op de korte termijn kan de overheid op de langere termijn duur komen te staan, waarschuwt het mensenrechteninstituut in een brief: ‘Initieel te weinig middelen vrijmaken voor AI-toezicht betekent ook dat de kans groter wordt op (grootschalige) incidenten zoals de Toeslagenaffaire, met dure hersteloperaties voor organisaties of bedrijven en complexe onderzoeken naar de oorzaken (binnen AI-systemen) als gevolg.’

Het College is niet de enige partij die het Rijk maandag oproept om te investeren in een verantwoorde omgang met digitale zaken. In de aanloop naar het debat pleiten de medeoverheden voor een rijksbijdrage aan de soevereine overheidscloud, onderdeel van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS).