Samen bouwen aan slimme gemeentelijke toepassingen

Een sensor in het wegdek kan meer vertellen dan of het glad is. Gemeente Helmond gebruikt dezelfde data nu bijvoorbeeld ook om hittestress in beeld te brengen. Samen met KPN en Argaleo brengt de gemeente namelijk data uit verschillende bronnen veilig en gecontroleerd bij elkaar. Zo ontstaan concrete inzichten voor een veiligere en leefbaardere stad. De partners richten de aanpak zo in dat gegevens zorgvuldig worden gebruikt en ook andere gemeenten ermee kunnen werken.

Tot 2040 groeit Helmond naar ongeveer 115.000 inwoners. Daarvoor wil de stad circa 15.000 woningen bouwen. Ook het aantal arbeidsplaatsen groeit flink. Tegelijk krijgt de stad te maken met druk verkeer, netcongestie, klimaatverandering en nieuwe veiligheidsvragen. Om daarop te reageren, wil de gemeente beter gebruikmaken van de data die al beschikbaar zijn.

Datagedreven werken is niet nieuw voor Helmond. De stad werkt al jaren met slimme verkeerslichten, sensoren en digitale modellen. Voor afzonderlijke toepassingen kwam vaak een nieuw dashboard. De gegevens waren daardoor lastig buiten het systeem van de leverancier te gebruiken. “De vraag was onder andere hoe we sensoren die er al zijn voor meerdere opgaven kunnen gebruiken”, zegt Wiebe Quekel, beleidsambtenaar Stedelijke Innovatie bij de gemeente Helmond.

Veilige ingang voor data

Daar komt de KPN Data Services Hub in beeld. Sensordata van aangesloten leveranciers worden via deze hub ontsloten. KPN zorgt dat verschillende formaten op een eenduidige manier beschikbaar komen. Helmond houdt grip op de data die de gemeente via de hub deelt. Via het platform kan zij regelen welke partijen toegang krijgen tot welke gegevens.

Quekel ziet daarnaast meerwaarde in het bewaren van historische data. Zo kan de gemeente later reconstrueren welke informatie ten grondslag lag aan een besluit. Dat draagt bij aan een betrouwbare en transparante overheid, doordat inzichtelijk blijft hoe en op basis van welke informatie keuzes tot stand zijn gekomen.

Uniforme stekkerdoos

Jeroen Steenbakkers, oprichter en CEO van Argaleo, noemt de hub ‘een uniforme stekkerdoos’. “Sensorleveranciers werken met verschillende aansluitingen en formaten. Via de KPN Data Services Hub krijgen wij de sensordata steeds op dezelfde manier binnen.”

Argaleo gebruikt die data vervolgens in een digital twin: een digitale weergave van de stad. Daarin worden sensordata, openbare bronnen en gegevens van de gemeente bij elkaar gebracht. Zo worden losse meetwaarden zichtbaar in hun omgeving. Een temperatuur zegt op zichzelf weinig. De combinatie met woningen, bomen, wegen en plekken waar veel mensen komen, maakt de informatie bruikbaar.

Die uniforme ontsluiting moet de gemeente ook handwerk besparen. In het dashboard van een leverancier ontbreekt nu een exportfunctie. “Ik heb collega’s die nu data aan het overtypen zijn”, zegt Quekel. Via de hub kunnen die gegevens straks rechtstreeks beschikbaar komen voor de digital twin en andere toepassingen.

Wegdeksensor kan hittestress in beeld brengen

Hittestress laat goed zien wat deze aanpak kan opleveren. De sensoren in het wegdek meten onder meer temperatuur, verkeer en de toestand van het wegdek. Met deze gegevens kan een gemeente bijvoorbeeld de gladheidsbestrijding ondersteunen. Die gemeten wegdektemperatuur kan ook helpen bij een heel ander probleem: hitte in de stad. In de digital twin wordt deze temperatuur gecombineerd met informatie over bomen, bebouwing en de plekken waar mensen wonen of verblijven. Ook openbare, geaggregeerde cijfers op wijkniveau over kwetsbare groepen en satellietbeelden kunnen aan de analyse worden toegevoegd.

Zo kan de gemeente zien waar veel mensen aan hoge temperaturen worden blootgesteld. Dat helpt om te bepalen waar extra bomen, schaduw of koele verblijfsplekken het hardst nodig zijn. Ook kan de gemeente koele routes in beeld brengen en later meten of genomen maatregelen effect hebben. “Uiteindelijk doen we dit allemaal om de leefbaarheid van inwoners te verbeteren”, aldus Steenbakkers.

Niet telkens opnieuw beginnen

De technische verbinding tussen de sensoren, de KPN Data Services Hub en de digital twin werkt inmiddels. De volgende stap is om de toepassingen samen met gemeentelijke afdelingen in de dagelijkse werkprocessen op te nemen. Daarmee wil Helmond minder afhankelijk worden van losse adviezen en rapporten die na korte tijd verouderd zijn.

De partners richten de aanpak vanaf het begin in voor breder gebruik. Nieuwe sensorleveranciers moeten via gestandaardiseerde koppelingen data kunnen aanleveren, zonder voor iedere leverancier een apart dashboard te bouwen. Argaleo kan de ontwikkelde verbindingen en analysemethoden vervolgens hergebruiken voor nieuwe toepassingen. Andere gemeenten kunnen de aanpak uit Helmond als vertrekpunt nemen en aanpassen aan hun lokale situatie.

Blijvende samenwerking

Voor Quekel is het traject daarom pas echt geslaagd als er een blijvende samenwerking ontstaat. “We moeten een fundament bouwen voor een nieuwe manier van kijken naar de stad.” Hij roept professionals bij andere gemeenten en overheden met vergelijkbare vragen op om contact met hem op te nemen. Samen willen de partijen onderzoeken hoe zij toepassingen en kennis – en waar mogelijk misschien zelfs data – kunnen delen. “Als dit een olievlek wordt, versnellen we met zijn allen.”

Wat als een sensor in het wegdek niet alleen gladheid, maar ook hittestress kan helpen voorspellen?

“De vraag was onder andere hoe we sensoren die er al zijn voor meerdere opgaven kunnen gebruiken”, zegt @Wiebe Quekel, beleidsambtenaar Stedelijke Innovatie bij de gemeente Helmond. Daarom bundelen In Helmond de gemeente, Argaleo en KPN data uit sensoren, openbare bronnen en gemeentelijke systemen tot één digitaal beeld van de stad. Zo ontstaan concrete inzichten voor een veiligere, leefbaardere en toekomstbestendige stad.

Een mooi voorbeeld: sensordata uit het wegdek wordt zo niet alleen gebruikt voor gladheidsbestrijding, maar ook om hittestress in beeld te brengen. In combinatie met andere databronnen levert dat waardevolle inzichten op voor bijvoorbeeld schaduw, koele routes en plekken waar extra maatregelen nodig zijn.

De kracht zit niet alleen in de technologie, maar ook in de gezamenlijke aanpak: data herbruikbaar maken, grip houden op gebruik en zorgen dat ook andere gemeenten ermee aan de slag kunnen.