Het kabinet werkt aan een wettelijke grondslag voor de inzet van gezichtsscanners bij aanvragen van een reisdocument of identiteitskaart. Meer dan de helft van de gemeenten zet op eigen initiatief al automatische gezichtsvergelijking in bij de identiteitsvaststelling. Maar hoe groot het probleem van fraude met paspoortaanvragen aan de gemeentebalie werkelijk is, weet niemand.
Gezichtsscanner rukt op, maar cijfers over omvang fraude ontbreken
De VNG, de Koninklijke Marechaussee, de RvIG en de politie hebben geen cijfers over identiteits- en documentfraude aan de gemeentebalie.
Wettelijke verankering
Het gebruik van automatische gezichtsvergelijking wordt vaste prik in het proces om een paspoort of rijbewijs te verkrijgen. Dat is althans het plan van staatssecretaris Van der Burg (BZK, VVD). In antwoord op Kamervragen schrijft hij dat hij de technologie wettelijk wil verankeren en in de toekomst onderdeel wil laten zijn van het standaard aanvraag- en uitgifteproces van reisdocumenten en Nederlandse identiteitskaarten. Dit geldt ook de eerste inschrijving in de BRP en de basisadministraties persoonsgegevens in Caribisch Nederland (Bap BES).
Gemeenten zetten de gezichtsscanners nu nog op eigen verantwoordelijkheid in
Gemeenten zetten de gezichtsscanners nu nog op eigen verantwoordelijkheid in. Ze moeten daarvoor eerst een data protection impact assessment (DPIA) uitvoeren. De Informatiebeveiligingsdienst (IBD) van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft voor dit doel een standaard DPIA ontwikkeld.
Lastig te beoordelen
Het systeem werkt als volgt: een documentscanner controleert de echtheid van het oude identiteitsbewijs. Daarna wordt er een gezichtsscan gemaakt om te checken of de juiste persoon voor de balie staat. Volgens Van der Burg zitten gemeenten te springen om de technologie. ‘Automatische gezichtsvergelijking is een bewezen technologie die onder gecontroleerde omstandigheden, zoals aan de balie van de gemeenten, een waardevol hulpmiddel is bij de beoordeling of de foto op het identiteitsbewijs bij de juiste persoon hoort.’ Volgens hem is het voor mensen lastig om dit goed te beoordelen.
Automatische gezichtsvergelijking is een bewezen technologie die onder gecontroleerde omstandigheden een waardevol hulpmiddel is bij de beoordeling of de foto op het identiteitsbewijs bij de juiste persoon hoort
Al verplicht in Enschede
PVV-Kamerlid Emiel van Dijk stelde de vragen naar aanleiding van het nieuws dat inzet van de gezichtsscanner verplicht is aan de gemeentebalies van Enschede en Losser. Inwoners kunnen er dus niet voor kiezen om dit te weigeren, althans, niet als ze hun zinnen hebben gezet op een nieuw paspoort of rijbewijs. De foto die aan de balie van burgerzaken Enschede wordt gemaakt, wordt bovendien samen met andere gegevens bewaard in het digitale systeem van de gemeente voor 10 tot wel 110 jaar.
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) uitte eerder zorgen over de inzet van gezichtsvergelijkingssoftware door gemeenten. Daarop liet Van der Burg in een brief van 11 september 2026 weten dat hij zou zorgen voor een wettelijke grondslag. Een wijziging van de Paspoortwet, Wet op de Nederlandse identiteitskaart, Wet BRP en Wet bap BES wordt hiervoor voorbereid.
'Identiteitsfraude is een reëel probleem'
Hoogleraar ICT en recht Frederik Zuiderveen Borgesius zei eerder tegen Binnenlands Bestuur dat de inzet van dergelijke software op het eerste gezicht redelijk is, mits aan de AVG wordt voldaan én het daadwerkelijk zo is dat gemeenten veel te maken krijgen met identiteitsfraude. Maar of het probleem van identiteits- en documentfraude aan de gemeentebalie groot is, is bijna niet te controleren.
Binnenlands Bestuur vroeg de VNG, de Koninklijke Marechaussee (KMar), de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) en de politie naar cijfers over identiteits- en documentfraude aan de gemeentebalie. Geen van deze organisaties beschikt hierover.
De cijfers in het jaaroverzicht zijn mede gebaseerd op identiteitsfraude die door gemeenten is gemeld
Enschede beroept zich in de DPIA op een jaarverslag van het Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten (ECID), een samenwerkingsverband van de Koninklijke Marechaussee en de Nationale Politie, waaruit blijkt dat look-a-like fraude is aangetroffen aan de landsgrenzen en op vliegvelden. In het jaarverslag is echter geen specifieke informatie te vinden over fraude bij gemeenten. Van der Burg schrijft hierover: ‘Zoals ik de betreffende DPIA lees heeft de Gemeente Enschede willen aantonen dat identiteitsfraude een reëel probleem is. De cijfers in het jaaroverzicht, die betrekking hebben op de ID-desks (onderdeel van het ECID), zijn mede gebaseerd op identiteitsfraude die door gemeenten is gemeld.’
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.