De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft tien gemeenten een gezamenlijke boete van 250.000 euro opgelegd wegens het onrechtmatig verwerken van gevoelige persoonsgegevens van islamitische inwoners. Volgens de toezichthouderhebben de gemeenten daarmee de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) overtreden.
Tien gemeenten de fout in met informatie over islamitische bewoners
'De gemeenten hadden geen enkele grond om die informatie te hebben. De privacy van de getroffen mensen is ernstig geschonden.'
Het gaat om de gemeenten Delft, Ede, Eindhoven, Gooise Meren, Haarlemmermeer, Hilversum, Huizen, Tilburg, Veenendaal en Zoetermeer. Zij lieten onderzoeken uitvoeren waarbij dossiers zijn opgesteld met informatie over geloofsovertuiging en in sommige gevallen ook over politieke voorkeuren. De betrokken inwoners waren hiervan niet op de hoogte.
Zorgen over extremisme
De onderzoeken vonden plaats in een periode waarin er in Nederland en Europa zorgen bestonden over extremisme en terrorisme, mede naar aanleiding van de oorlog in Syrië en aanslagen in Europa. Gemeenten kregen een belangrijke rol in de lokale aanpak van radicalisering. Op advies van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) schakelden diverse gemeenten een extern onderzoeksbureau in. Dit bureau bracht via zogenoemde krachtenveldanalyses en quickscans sociale structuren en sleutelfiguren binnen islamitische gemeenschappen in kaart.
De rapporten verschilden per gemeente in inhoud en werkwijze, maar bevatten allemaal informatie over religieuze overtuigingen en stromingen binnen de islam. In sommige gevallen stonden er foto’s met namen in, gegevens over familieleden of beschrijvingen van spanningen binnen moskeeën. Van enkele personen werden uitgebreide profielen opgesteld. Een deel van de rapporten is gedeeld met onder meer de politie, de NCTV en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Geen grondslag
De AP oordeelt dat gemeenten geen geldige grondslag hadden om deze gevoelige gegevens te verzamelen en te verwerken. Het verwerken van informatie over religie en politieke voorkeur is volgens de AVG in principe verboden. Bij het vaststellen van de boetes hield de toezichthouder rekening met de ernst van de overtredingen, maar ook met het feit dat deze van relatief korte duur waren, deels zijn verjaard en plaatsvonden in een complex politiek-bestuurlijk krachtenveld.
De betrokken gemeenten erkennen dat zij de wet hebben overtreden en hebben aangegeven bereid te zijn tot een schikking. Volgens de AP zijn inmiddels stappen gezet om de relatie met de getroffen gemeenschappen te herstellen.
Sommige gemeenten hebben de rapporten inmiddels verwijderd, andere bewaren ze nog. De AP heeft bepaald dat de documenten alleen nog mogen worden opgeslagen en gebruikt om de rechten van betrokkenen in lopende procedures te faciliteren of om ze in gerechtelijke procedures te gebruiken. Voor andere doeleinden geldt een verwerkingsverbod.
Reacties: 1
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Dit is geen incident, maar een klassiek voorbeeld van wat er misgaat wanneer overheden beleid uitvoeren zonder sluitende wettelijke grondslag. Gemeenten hebben willens en wetens uiterst gevoelige persoonsgegevens verwerkt, zijn daarop terecht teruggefloten door de Autoriteit Persoonsgegevens, en laten vervolgens de financiële en bestuurlijke gevolgen landen bij inwoners.
Dat is rechtsstatelijk onhoudbaar. In een rechtsstaat geldt het legaliteitsbeginsel: eerst bevoegdheid, grondslag en proportionaliteit, dán uitvoering. Wie die volgorde omdraait en experimenteert met grondrechten, mag de rekening niet collectief afwentelen. “Goede bedoelingen” zijn geen juridische vrijbrief.
Zolang bestuurlijke verantwoordelijkheid niet expliciet wordt genomen en consequenties structureel worden gesocialiseerd, blijft dit gedrag zich herhalen. Dit vraagt om meer dan excuses: het vraagt om bestuurlijke rekenschap en het doorbreken van het patroon waarbij burgers betalen voor overheidsfouten.