PSV verplicht per komend seizoen Persoonlijke Digitale toegang

Met het systeem van Persoonlijke Digitale ­Toegang (PDT) kunnen zich in het stadion misdragende voetbalsupporters individueel worden aangepakt. De ­meeste voetbalclubs durven een verplichting van het systeem nog niet aan. Maar gemeenten ­kunnen dat ook. Waarom doen ze het niet?

Voetbalclubs worstelen er al lang mee hoe misdragingen van de eigen supporters moeten worden aangepakt. Vaak worden in een vak of op een tribune waar rellen uitbreken alle daar aanwezige supporters bestraft, bijvoorbeeld door ze te verbieden een volgende wedstrijd te bezoeken. Dat leidt ertoe dat soms duizenden fans de gevolgen dragen van de misdragingen van een eenling die ook nog eens lang niet altijd wordt gepakt. In toenemende mate komt daar vanuit supportersverenigingen verzet tegen.

Lange rijen en politie-inzet verminderen

Al jaren ligt er een digitaal instrument klaar dat juist die individuele verantwoordelijkheid van supporters centraal stelt: ­Persoonlijke Digitale Toegang (PDT). Via persoonsgebonden, digitaal geverifieerde tickets is het mogelijk om gerichter op te treden tegen relschoppers, zonder hele ­tribunes te straffen. Daarnaast is het een manier om lange wachtrijen voor toegangspoorten te laten verdwijnen en draagt het bij aan minder politie-inzet. Ook supportersorganisaties zijn blij met PDT, zo stellen woordvoerders van het sportinnovatienetwerk Sportinnovator, die anoniem blijven vanwege bedreigingen en intimidatie.

Bij diverse voetbalclubs wordt het systeem al gebruikt op vrijwillige basis. Interesse van clubs is er volop, maar PDT verplichten doet tot nu toe alleen PSV, met ingang van komend seizoen. Waarom wordt er niet doorgepakt door het middel verplicht te stellen? De invoering van PDT blijkt geen sinecure. Het is een bestuurlijke keuze voor gemeenten, met juridische en maatschappelijke consequenties.

Spreekkoren

PDT komt voort uit het programma ‘Ons Voetbal is van Iedereen’ dat werd opgezet na incidenten met racistische spreekkoren in stadions, inmiddels zes jaar geleden. ‘Dat er iets moest worden gedaan om dergelijk wangedrag doeltreffend aan te pakken, werd breed gedragen’, vertellen de woordvoerders. Er werden allerlei manieren onderzocht. ‘Het is nooit de bedoeling ­geweest om racisme en discriminatie uitsluitend met technologie aan te pakken’, stellen ze. Het programma bestaat uit een pakket van interventies, waarin voorlichting, bewustwording en gedragsverandering centraal staan. De technologische ­toepassing vormt daarin slechts één van de instrumenten.

Het systeem koppelt elk ticket aan een ­geïdentificeerde persoon. Supporters legitimeren zich dus digitaal vooraf, via hun ­eigen smartphone. ‘Je verlegt daarmee dat identificatieproces naar de keukentafel in plaats van dat je dat bij de poort doet. Dat gaat een stuk sneller.’ In de huidige praktijk koopt één supporter nog vaak meerdere kaarten, zonder dat duidelijk is wie er ­daadwerkelijk op de tribune zit. ‘Heel veel clubs weten nu gewoon niet goed genoeg welke mensen het stadion betreden. Dat lost PDT op.’

Krachtig instrument

Voor de voetbalwereld betekent PDT een potentieel krachtig instrument om stadionverboden te handhaven en individuen te identificeren bij incidenten, zo stelt Sportinnovator. Maar de hoop dat voetbalclubs zelf het middel ooit verplicht gaan stellen, is klein. ‘Ze agenderen onderwerpen als ­racisme en incidenten niet graag’, zegt een woordvoerder. ‘Het gaat over je merkimago, geen club wil worden geassocieerd met verschijnselen als racisme en geweld op de tribunes. De terughoudendheid bleek ook uit het feit dat bij een eerdere inventarisatie geen enkele eredivisiedirecteur zijn hand opstak toen werd gevraagd of er bij zijn club sprake was van racisme.’

Ook vergt PDT behoorlijke hoge instapkosten, vanwege aanpassingen in de hardware-infrastructuur in en rondom het stadion. ‘Clubs moeten investeren in systemen en processen.’ Maar voor de komende jaren zijn daarvoor sub­sidiemiddelen beschikbaar, benadrukken de woordvoerders van Sportinnovator.

Complex

In een geval clubs zelf PDT niet willen verplichten, kunnen burgemeesters dat doen door het systeem ­verplicht te stellen in de vergunningverlening. Maar ook gemeenten twijfelen. De bestuurlijke realiteit blijkt complex. Dat bleek in Zwolle: PDT werd aanvankelijk verplicht gesteld, maar dit besluit werd later toch weer teruggedraaid. Volgens de gemeente was de club organisatorisch nog niet klaar voor invoering in het hele stadion en had een verplichting te grote ­impact op de uitvoering. De nadruk kwam daardoor weer te liggen op andere maatregelen om supporters een veilig en prettig stadionbezoek te laten ­ervaren, zoals een veiligheidsplan.

Er is ook sprake van juridische risico’s. De organisatiegraad van sommige supportersgroepen is groot. ‘Zij weten zichzelf steeds beter te verenigen, de wet uit te pluizen en daar de juiste mensen op te zetten die ­juridisch de strijd aangaan. Er is een goede kans dat er bezwaar wordt gemaakt en dan is het de vraag of het beleid van de gemeente standhoudt bij de rechter. Maar in het kader van openbare orde en veiligheid kan er na een reeks incidenten best wel een sterk dossier liggen om een verplichting te onderbouwen’, aldus Sportinnovator. Met name privacy is een terugkerend bezwaar, maar volgens Sportinnovator is het systeem binnen een strikt juridisch kader ontwikkeld. ‘De oplossing voldoet aan alle eisen vanuit de privacywetgeving. Er worden geen biometrische gegevens verwerkt.’

Haalbaarheid vergunning onderzocht

Over de mogelijkheid tot verplichtstelling is een  intensieve juridische toetsing uitgevoerd. De landsadvocaat Pels Rijcken heeft onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een verplichting via de vergunning, waarbij een juridisch kader werd opgesteld met ­mogelijkheden en grenzen om PDT te verplichten voor clubs. Er worden twee routes beschreven: op basis van vergunningen en de bevoegdheid van de burgemeester of een route op basis van onderlinge afspraken tussen gemeenten, clubs en KNVB.

Volgens de initiatiefnemers is de technologie inmiddels ver ontwikkeld, maar omdat nog geen stadion dat het systeem voor de volle 100 procent inzet, is de effectiviteit nog moeilijk hard te maken. ‘Ja, er is een ­afname van incidenten bij clubs die het ­gebruiken, maar die is nu nog niet één op één te linken aan het gebruik van PDT. Daarvoor is de adoptie onder supporters nog niet hoog genoeg.’

Beschikbaar

Voor burgemeesters die zoeken naar manieren om ordeverstoringen gerichter aan te pakken, biedt PDT een instrument dat juridisch getoetst is en technisch beschikbaar. De vraag blijft of het in de lokale context noodzakelijk en proportioneel is en of het bestuurlijk draagvlak groot genoeg is om het ook daadwerkelijk te verplichten. Zwolle kijkt nu vooral naar de KNVB. De gemeente verwacht dat er landelijke afspraken komen. ‘Dan hoeven we dat als afzonderlijke ­gemeente niet meer te doen.’ Sportinnovator pleit echter voor gezamenlijke afspraken tussen gemeenten, clubs en de KNVB. ‘Door de inzet van PDT vast te leggen in een convenant, kan het instrument sectorbreed en gedragen worden toegepast. We doen daarom een
oproep aan het openbaar bestuur, gezien het feit dat incidenten in voetbalstadions blijven gebeuren.’ Er is volgens Sportinnovator vooral ­bestuurlijke moed nodig. ‘Dit systeem is ontwikkeld, het juridisch kader ligt er. Wij durven wel te stellen dat de techniek echt heel ver is. Nu de mens nog.’

‘Pas PDT alleen toe bij veiligheidsrisico’s’

Privacy-expert Vincent Bohre betwijfelt of structurele digitale identificatie van supporters noodzakelijk is om de stadionincidenten aan te pakken. Volgens hem gaat het om een relatief beperkte groep daders, terwijl PDT een systeem creëert dat alle bezoekers vooraf identificeert. Daarmee verschuift stadiontoegang volgens hem van een laagdrempelige recreatieve activiteit naar een vorm van vooraf georganiseerde controle.

Hij wijst ook op nieuwe risico’s, zoals de opslag van gevoelige gegevens en mogelijke datalekken. Bohre sluit niet uit dat digitale identificatie in uitzonderlijke situaties verdedigbaar kan zijn, bijvoorbeeld bij aantoonbaar verhoogde veiligheidsrisico’s. Maar hij waarschuwt dat een systeem dat bedoeld is voor specifieke situaties snel kan uitgroeien tot de standaard toegangseis. Zijn conclusie: blijf terughoudend en pas PDT gericht en incidenteel toe, en zeker niet als generieke norm.