Wat de wetenschap weet over werkdruk

Vanwege mijn focus op werkdruk en verzuim heb ik al vele jaren online zoekopdrachten ingesteld op déze en aanverwante thema’s. Op die manier krijg ik dagelijks een flinke portie actualiteiten voorgeschoteld over de toenemende werkdruk bij zo’n beetje alles en iedereen. Van Chantal Janzen die het wat druk heeft met zingen in vier musicals tegelijk, tot en met sectoren waarin zowat iedereen zich over de kop werkt vanwege ferme personeelstekorten.

Wie op basis van zulke verhalen probeert te begrijpen wat werkdruk précies is, raakt al snel het spoor bijster. Het zou een individueel draagkrachtprobleem zijn, maar ook het gevolg van overvraging door organisaties. Het hangt samen met een gebrek aan autonomie, maar soms juist met een teveel daaraan. En waarschijnlijk wordt het ook veroorzaakt door ‘het spel zonder grenzen’ dat we sowieso graag spelen in onze moderne samenleving.

Hoe fijn is het dan om af en toe een overzichtsstudie te kunnen lezen waarin de nieuwste wetenschappelijke inzichten over werkdruk en verzuim overzichtelijk zijn samengebracht. Soms wat droogjes opgeschreven door onvermoeibare onderzoekers die zich, samen met trouwe AI-assistenten, door enorme hoeveelheden data en eerdere studies heen werken. Die vervolgens haarfijn uiteenzetten welke conclusies breed worden ondersteund.

Dit is de oogst van de afgelopen weken:

Onduidelijkheid als grootste stressbron: uit het onderzoek van Gallup dat al decennialang de basis vormt voor het jaarlijkse State of the Global Workplace Report, komt een opvallende conclusie naar voren: de grootste bron van werkstress is niet te veel werk of tegenstrijdige opdrachten, maar onduidelijkheid over wat er van medewerkers wordt verwacht. Werknemers die niet goed weten waar ze aan toe zijn, ervaren aanzienlijk meer stress. Die onzekerheid kan zelfs fysieke reacties oproepen die vergelijkbaar zijn met reacties op concrete dreiging en onveiligheid. Onduidelijke verwachtingen blijken daarmee een belangrijke voedingsbodem voor werkdruk.

Interventies die wél werken: een recent verschenen overzichtsstudie, waarin 957 studies naar interventies op gebied van gezonde werkomstandigheden zijn samengebracht, leverde nóg een belangrijk inzicht op. Leiderschapstrainingen gericht op werkdruk en verzuim blijken op zichzelf niet erg effectief. Dat verandert wanneer dergelijke trainingen gekoppeld zijn aan concrete verbeteringen op de werkvloer. Leidinggevenden worden dus niet effectiever door alleen kennis op te doen, maar vooral door die kennis direct toe te passen. Het effect wordt bovendien groter wanneer medewerkers actief bij veranderingen worden betrokken.

Energielekken en energiebronnen: professor dr. Wilmar Schaufeli, medegrondlegger van het Job Demands-Resources-model (JD-R), onderzoekt samen met zijn zoon Elco, al jaren energiebronnen en energielekken binnen organisaties. Recent richtten zij zich op de publieke sector. Daarbij kwamen onder meer bureaucratie en gebrekkige ict-systemen naar voren als belangrijke stressfactoren. Daartegenover staan pluspunten als de maatschappelijke betekenis van het werk en een relatief hoge baanzekerheid. Als organisaties in staat zijn om de balans tussen deze min- en pluspunten te verbeteren, dan doet dat veel goeds voor de mentale energie van medewerkers.

Doe er uw voordeel mee. Deze inzichten bevatten vooral handelingsperspectief. Achter het vaak machteloos klinkende begrip ‘werkdruk’ blijken veel knoppen te zitten waaraan organisaties daadwerkelijk kunnen draaien!