‘We trekken hard aan de bel’

Na de moord op Lisa kwam de beweging ‘De nacht is ook van ons’ op gang. De openbare ruimte moest veiliger. Burgemeester Susanne de Roy van Zuidewijn van Ouder-Amstel wil daarom een nachtelijk fietsnetwerk creëren. ‘Het vrouwelijk perspectief is leidend.’

Burgemeester Ouder-Amstel en de les na de moord op Lisa

‘Het leek maar niet op te schieten, terwijl ik een enorme haast voelde. Jongens, bij dat fietspad snoeien tot aan het water! Het gemeentehuis werd gek van me.’ Burgemeester Susanne de Roy van Zuidewijn (57) buigt zich over de kaart van Ouder- Amstel, en gaat met haar wijsvinger langs de Holterbergweg en een paar andere fietsroutes waar de veiligheid beter moet. ‘De lente is begonnen. Straks is het groen hier weer massief en in het donker benauwend.

Dergelijke bosschages worden gerooid. Er komt betere verlichting en meer toezicht. Veiligheid krijgt voorrang op groenbeleid, duurzaamheid en ecologische waarden’, zegt de burgemeester van Ouder-Amstel, die in de Amsterdamse regio een samenhangend (nacht)netwerk voor fietsers van de grond wil krijgen.

Burgemeester De Roy van Zuidewijn is niet de enige bestuurder die zich geroepen voelt om fietsroutes veiliger te maken. ‘Op bijeenkomsten merk ik dat veel burgemeesters actie willen ondernemen’, zegt ze. ‘Maar hoe doe je dat? De ene gemeente laat het initiatief aan de inwoners, de andere gemeente neemt zelf het voortouw. De moord op Lisa heeft zich afgespeeld in Duivendrecht – in onze gemeente. Dat trekken we ons aan, maar ook als dit drama zich ergens anders in Nederland had afgespeeld, had ik de opdracht gevoeld om fietsroutes bij ons veiliger te maken.

De tragedie met Lisa bracht de beweging ‘De nacht is ook van ons’ op gang. In het hele land stapten mannen en vrouwen op de fiets. Ik deed mee aan een verlichte fietstocht in Ouder- Amstel. De actie onderstreepte hoe kwetsbaar en hoe onveilig vrouwen zich kunnen voelen in de openbare ruimte. Dat verrast veel mannen. Ze kennen dat gevoel niet. Dat je harder fietst en blij bent dat je dat stille stuk hebt gehad en weer tussen de huizen fietst. Ik ben vrouw, ik fiets veel en ken dat gevoel heel goed. Mijn dochters ook. De Holterbergweg is vaak hun route naar huis, ook ‘s avonds en ‘s nachts, als ze hebben gewerkt in de Johan Cruijff Arena. “Ga met elkaar!”, roep ik altijd, zoals zoveel ouders doen. Ik ben altijd enorm opgelucht als ze weer veilig thuis zijn.’

Nooit voorbereid

Uitgerekend op dát fietspad wordt Lisa in de nacht van 19 op 20 augustus op weg van Amsterdam naar Abcoude vermoord. De Roy van Zuidewijn is op dat moment ruim een half jaar burgemeester van Ouder-Amstel (14.500 inwoners). ‘Je kunt nog zoveel burgemeestersklasjes volgen, op zo’n tragedie ben je nooit voorbereid. Het was niet het enige drama dat jaar.

In februari van 2025 werd de 12-jarige Saar uit Ouderkerk aan de Amstel op een fietspad in Amstelveen aangereden door een brommobiel en overleed ter plaatse. Onwaarschijnlijk groot verdriet. Net als met Lisa. Je wordt door talloze televisie- en radioprogramma’s gevraagd om commentaar, maar bij zo’n tomeloos verdriet voelde dat niet goed. Ik heb na de tragedie met Lisa spaarzaam van me laten horen. Achteraf gezien had ik dat wellicht anders moeten doen. Ik had me meer als burgermoeder moeten opstellen. Ik ben op bezoek geweest bij de ouders van Saar en heb ook het meisje van de brommobiel opgezocht. Ik heb de ouders van Lisa een brief geschreven; ik wilde me niet opdringen. Ik zou graag bij haar ouders langsgaan. Misschien willen ze horen wat we doen.’

Wat Ouder-Amstel doet, komt uit Zoetermeer. Burgemeester De Roy van Zuidewijn: ‘Daar is met steun van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag tien jaar geleden het Nachtnet Fiets geïntroduceerd. Het adviesbureau Mobycon, dat ze daarbij heeft geholpen, dacht dat ze goud in handen hadden, maar het nachtelijk fietsnetwerk is nooit verder gekomen. Wij hebben Mobycon in de arm genomen, en begin deze maand heeft de gemeenteraad unaniem ja gezegd tegen veilige fietsroutes. Kies overdag voor de routes met groen, neem ‘s avonds en ‘s nachts de routes die bepaalde bestemmingen met elkaar verbinden: uitgaansgebieden, evenemententerreinen, sportclubs, ziekenhuizen.’

Snoeiwerk

Ouder-Amstel geeft dit jaar 150.000 euro extra uit aan bijkomend snoeiwerk en verlichting, en 40.000 euro is beschikbaar voor onderzoek naar de realisatie van de geadviseerde fietsroute op de Holterbergweg. De Roy van Zuidewijn: ‘We waren al met een pilot begonnen om er rigoureus te snoeien en te rooien.

De verlichting wordt al een half jaar niet gedimd in de nacht. Als we het subjectieve veiligheidsgevoel van fietsers kunnen vergroten en mensen kunnen stimuleren om allemaal dezelfde fietsroute te nemen, dan maken we fietspaden met elkaar veiliger. Mensen zeggen wel tegen me: “De tragedie op de Holterbergweg hadden we sowieso niet kunnen voorkomen. Niet jij met je veilige fietsroutes, niet met weet ik wat.” Dan zeg ik: “Kan zo zijn, maar dat ontslaat ons niet van de plicht om álles te doen wat we kunnen doen.”’

Bij het verlenen van vergunningen bij evenementen vraagt de gemeente nu ook naar maatregelen die worden genomen om de (fiets)veiligheid te vergroten. De Roy van Zuidewijn: ‘Organisatie, wat doen jullie om ervoor te zorgen dat de bezoekers veilig thuiskomen? Is er een verzamelpunt, zodat mensen gezamenlijk naar het dorp kunnen fietsen? Is er voldoende verlichting bij de fietsenstalling of op de parkeerplaats? Het openingsfeest van het Amsterdam Dance Event was afgelopen oktober in Ouder-Amstel. De organisatie had stewards ingeschakeld, die bij de vertrekkende bezoekers informeerden: “Ben je oké? Wacht even, zodat je met een groepje mee kunt fietsen.” Een goed voorbeeld, eigenlijk zoals we bedoelden.’

Burgemeester De Roy van Zuidewijn hoopt dat alle gemeenten in de regio willen samenwerken om een (nachtelijk) voorkeursnetwerk voor fietsers van de grond te krijgen. Dat je niet hebt dat drastisch is gesnoeid en de verlichting continu ‘hoog’ staat in gemeente A, en dat op het volgende stuk in gemeente B de lampen kapot zijn of gedimd en de ene na de andere donkere struik opdoemt.

De burgemeester van Ouder-Amstel: ‘Diemen en Ronde Venen willen aanhaken. We willen er vaart in hebben. We zitten begin april om de tafel met de buurgemeenten.’ En Amsterdam? Leiden alle wegen immers niet naar de hoofdstad – in dit geval het fietspad langs de A2, de Van der Madeweg, de Joan Muyskensweg en de Holterbergweg? Burgemeester De Roy van Zuidewijn: ‘De onveiligheid van de Holterbergweg begint in onze gemeente, maar adviesbureau Mobycon gaat vast zeggen dat het stuk van de Holterbergweg door Amsterdam Zuidoost ook moet worden meegenomen. We hebben Amsterdam gevraagd om mee te doen. Ze hebben nog geen ja gezegd, maar dat komt vast goed.’

Voortvarend

Ouder-Amstel is niet voor niets op eigen houtje met een pilot op de Holterbergweg begonnen, zegt De Roy van Zuidewijn: ‘Op die manier konden we voortvarend van start gaan. We kunnen ervaringen opdoen en fietsers hun mening vragen. Als de reacties positief zijn, dan gaan we ons best doen om het Nachtnet Fiets verder in de regio onder de aandacht te brengen. Want we weten: als we gaan wachten op medewerking van alles en iedereen, dan zijn we over twee jaar niet veel verder. En ik heb wél haast. We trekken hard aan de bel, en dat wordt gehoord. Als inwoners actie willen en je zegt als gemeentebestuur die actie toe, dan moet je dat wel doen. De geloofwaardigheid van het openbaar bestuur staat ook op het spel.’

Meer licht, dat is toch geen sterrenkunde? Hup, naar de bouwmarkt. De burgemeester van Ouder-Amstel: ‘Met betere verlichting per se ben je er niet, want wat als die is gericht op de weg en niet op het fietspad? Op de weg verlichting, daarnaast een strook met groen en dan het fietspad. In de winter is er verlichting vanuit die centrale lantaarns, maar in de zomer is het door al die bladeren toch weer donker op het fietspad. Op de Holterbergweg hebben de bomen veel ondergroei. Als het blad eraan zit, is dat heel onplezierig. De ondergroei moet daarom weg. Er stonden ook enorme bramenstruiken.

Een ecoloog zal zeggen: “Niemand verschuilt zich toch onder die doornen? En misschien zitten er wel egels onder.” Maar als jij daar ‘s nachts langsfietst, weet je niet dat het bramen zijn. Je hebt geen zichtlijnen. Tunnels die helder verlicht zijn, maar vervolgens rijd je een donker gat in – heel onplezierig, vooral voor vrouwen. Het gaat niet altijd om meer verlichting, maar soms juist om andersoortige verlichting. Het vrouwelijk perspectief is daarbij leidend.’

Vlinders

In deze tijd van duurzaamheid en ecologisch bermbeheer is dat vrouwelijk perspectief wel vloeken in de kerk. Geen provincie die er niet prat op gaat. Noord-Holland: ‘Een berm met een natuurlijker karakter. Net alsof u in Frankrijk rijdt.’ De Roy van Zuidewijn: ‘Ik begrijp heel goed dat er allemaal redenen zijn om het riet langs een fietspad te laten staan. Er kan genesteld worden door rietvogels. In de ondergroei leven bodemdieren, in berm zitten vlinders en egels, in bramenstruiken leven insecten. Ik zeg ook niet dat we overal rigoureus moeten maaien en snoeien, maar wél op de voorkeursroutes. Daar gaat de veiligheid boven alles. De volledige gemeenteraad staat achter het Actieplan Aandacht voor Veiligheid, en dat vervult me met trots. Het is ook geen plan dat we achter het bureau hebben bedacht. We hebben enquêtes uitgevoerd en bijeenkomsten georganiseerd in Ouderkerk aan de Amstel en Duivendrecht. In Duivendrecht zijn eindeloos veel tunnels, overgroeide taluds en viaducten. Daar gaan we ook rigoureus snoeien en rooien.’

Snoeien en rooien is van alle tijden, maar wat zou Ouder-Amstel zijn zonder app? De Roy van Zuidewijn: ‘We kregen in 2023 en 2024 veel klachten over de verlichting op de Holterbergweg, maar over de onveiligheid kwam niets binnen. Na de moord op Lisa meldden zich mensen die op de Holterbergweg achterna waren gezeten, of van hun fiets waren getrokken of daar iets anders onplezierigs hadden meegemaakt. Dat hadden ze nooit gemeld. De drempel om zoiets bij de politie te melden is kennelijk te hoog.

Daarom gingen we op zoek naar de mogelijkheid om op een laagdrempelige manier dit soort voorvallen te melden. Onze BuitenBeterApp kreeg een nieuwe functie om ook gevallen van sociale onveiligheid te kunnen melden. We vragen onze inwoners om zich medeverantwoordelijk te voelen voor de veiligheid. De app staat nu een week live, en er zijn al meldingen binnengekomen. Op die manier krijgen we goed inzicht in de hotspots en de hot times en kunnen we onze boa’s zo optimaal mogelijk inzetten. Die app staat bij ons thuis bij iedereen natuurlijk op de telefoon.’