Waarom liep het azc-protest in Schiedam níet uit de hand?

Vlak na de rellen in Den Haag vorig jaar zette de gemeente Schiedam zich schrap: ook hier kwam een azc-protest. En een tegendemonstratie. Toch verliep de dag relatief rustig. Het recept volgens burgemeester Harald Bergmann: de organisatoren van tevoren aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Al ging dat gepaard met zware politie-inzet.

Geen Schiedams succesrecept

Toen burgemeester Harald Bergmann te horen kreeg dat er een azc-protest zou plaatsvinden, koos hij twee routes: investeren in vriendelijk maar duidelijk contact met de organisatoren, en tegelijkertijd uitzonderlijk hoge opschaling van politie-inzet. De gemeentelijke evaluatie die in april intern verscheen, blaast niet hoog van de toren. ‘Er is geen sprake van een Schiedams succesrecept’, is de conclusie. Maar de feiten zijn helder: er waren geen geweldsincidenten, ondanks de risicovolle combinatie van anti-azc-protest en tegendemonstratie. Zeker in die verhitte weken was dat een opluchting, maar ook nu nog, ruim een halfjaar later, zijn de geleerde lessen relevant voor andere gemeenten, zoals recent weer eens duidelijk werd met de rellen in IJsselstein en Loosdrecht.

Contact met demonstranten

De gemeente Schiedam had vanaf het begin de intentie in contact te blijven met de demonstranten, zegt Bergmann. Dat contact was er al, omdat de organisator – Mark Verspeek, toenmalig fractiemedewerker van Lokaal Onafhankelijk Schiedam (LOS), hij heeft inmiddels een eigen partij – het protest bij de gemeente had aangekondigd. De demonstratie verbieden was voor Bergmann geen optie. ‘Daar ben ik niet van. Iedereen mag protesteren tegen welk onderwerp dan ook. Het is een grondrecht. Ik heb alleen wel de veiligheid te borgen. Van winkeleigenaren, bewoners, toeschouwers, en ook van de demonstranten.’ De risico’s bleken nog groter toen een medewerker op sociale media zag dat er een tegendemonstratie zou komen. ‘We wilden niet dat die twee groepen met elkaar op de vuist zouden gaan.’

Risico's delen

In het contact met de anti-azc-demonstranten lag de nadruk op verantwoordelijkheid. ‘We deelden continu met ze wat de risico’s waren. Niet in de zin van: ik ga het verbieden, maar wel: als het uit de hand loopt, moet ik de demonstratie beëindigen. Dus als jullie je verhaal willen houden, moeten jullie er zelf moeite voor doen om de risico’s in de hand te houden. Dat is niet alleen aan de gemeente of de politie.’ Dit werkt natuurlijk alleen wanneer de organisatoren die verantwoordelijkheid omarmen, en dat gebeurde. ‘Dat er een raadsfractiemedewerker bij betrokken was, plus een beoogd raadslid, zal hebben meegespeeld. Het zijn bekenden in de gemeenschap. Als zij mensen aantrekken die de boel verzieken, hebben ook zij een probleem. Ze wilden hun naam niet laten verkwanselen.’ Verspeek zei na afloop tegen lokale media dat de actie vreedzaam was verlopen en hij met een goed gevoel naar huis ging.

Bericht op Facebook

Ook met de tegendemonstranten zocht de gemeente contact, maar zonder succes. ‘De tegendemonstratie was niet aangekondigd. We zagen het zelf door een bericht op Facebook. We hebben echt heel veel moeite gedaan om de organisator te spreken te krijgen, maar tevergeefs. We hadden in feite geen idee wie er precies zou komen. Dat was heel ingewikkeld.’ De gemeente had ervoor kunnen kiezen om de tegendemonstratie een heel ander gebied toe te wijzen, maar Bergmann wilde dat niet. ‘Ze demonstreren uiteindelijk tegen dat andere protest. Dan kun je niet zeggen: jullie gaan ergens in de buurt van het vliegveld staan bij Rotterdam. Je moet wel de ruimte geven om elkaar hun geluid te laten horen.’

Drie scenario's

Het anti-azc-protest was op het Stadserf. De tegendemonstratie kwam op een klein plein ertegenover, het Land van Belofte. De verwachting was dat de tegendemonstratie klein zou zijn, en die inschatting klopte: het bleef bij twintig tot dertig mensen. Met politie, OM en handhaving werkte de gemeente drie scenario’s uit: van een rustig verloop tot wat Bergmann ‘de vlam in de pan’ noemt. ‘Ik ben altijd van drie scenario’s, want mensen kunnen drie dingen onthouden. Gedurende zo’n dag komen alle scenario’s op onderdelen wel een keer aan bod, en iedereen is er dan op voorbereid. Al moet je er nog steeds bovenop zitten. Er is voortdurend overleg. Je kunt niet zeggen: we kiezen voor scenario één en dan loopt het vanzelf. Het loopt nooit vanzelf. Er is steeds nieuwe informatie - vanuit de gemeente, de politie, de boa’s - die je moet samenbrengen om de volgende stap te bepalen.’

Muur van ME'ers

Toen de stoet langs het Land van Belofte kwam, vormde de ME een muur tussen beide groepen. ‘Omdat we konden meekijken, zagen we van alles gebeuren. Daar hadden we meteen contact over met de politie. Die heeft natuurlijk ook camera’s, dus we konden veel volgen. Ook daarover stonden we dan weer in verbinding met de politie, om mensen aan te spreken waar nodig. Maar dat is niet meteen om met de lange lat te slaan. Dat is ook helemaal niet het doel van de politie. Het doel is om de demonstratie beheersbaar te houden, om mensen hun gang te laten gaan.’

Lees het volledige artikel met het vervolg van de demonstratie in BB9 (gratis inlog).