Utrechtse cdk zette Wijkse wethouders voor het blok

Een memo naar de gemeenteraad of allemaal opstappen. Daar kwam de keuze die de Utrechtse commissaris van de koning Hans Oosters vorig jaar juni voorlegde aan het college van Wijk bij Duurstede op neer. Uiteindelijk stapte alle wethouders november vorig jaar op.

Bestuurbaarheid in gevaar

Maar dat is niet het hele verhaal. RTV Utrecht pakte afgelopen woensdag uit met een reconstructie van de bestuurscrisis in Wijk bij Duurstede en de rol die cdk Hans Oosters daarbij speelde. Twee opgestapte wethouders deden een boekje open en de omroep had inzage in het gespreksverslag van de collegevergadering op 24 juni 2025, waarbij Oosters aanwezig was en zijn keuze aan het college voorlegde. In de vergadering concludeerde Oosters dat de bestuurbaarheid van de gemeente in gevaar kon komen.

Verhoudingen ‘onder druk’

Tegenover de omroep geeft Oosters toe dat hij bij de vergadering zat, omdat hij eerder al signalen had ontvangen dat de verhoudingen binnen het college ‘onder druk’ staan en het ook niet goed zit tussen het college en de ambtenaren. Zijn advies is om aan die onderlinge verhoudingen te ‘werken’ en wel onder begeleiding van Wouter de Jong (oud-burgemeester van Houten). Ook dient het college de gemeenteraad te informeren over de situatie. Als het college dat niet doet, dan zal Oosters zelf ‘de gemeenteraad bijeen roepen en voorstellen om de raad te laten uitspreken dat sprake moet zijn van het ter beschikking bestellen van portefeuilles.’

Uitstraling naar ambtelijke organisatie

Chantage. Althans, zo ervaren de toenmalige wethouders Jeroen Brouwer (SP) en Hans Buijtelaar (VVD) het, vertellen zij aan RTV Utrecht. Volgens Brouwer heeft de cdk hem nooit gevraagd naar de slechte verhoudingen. Omdat ze niet willen opstappen, gaan zij akkoord met het versturen van een memo naar de gemeenteraad. Dat gebeurt half juli. Daarin wordt in besmuikte termen verteld dat het niet bepaald lekker loopt binnen het college en dit ‘uitstraalde’ naar de ambtelijke organisatie. Ook wordt verteld dat er een externe adviseur is ingeschakeld en het probleem eigenlijk alweer zo goed als opgelost is.

Pestgedrag richting ambtenaren

Maar de raad ruikt de onraad en stelt vragen, ook over de gevoelens van onveiligheid op de werkvloer. Uit een vertrouwelijk advies van de Ondernemingsraad (OR), een jaar geleden opgesteld en door RTV Utrecht opgevraagd via een Woo-verzoek, blijkt waar het om ging: ambtenaren voelen zich niet gehoord of niet serieus genomen door het college of werden niet respectvol behandeld. Er zou zelfs sprake zijn geweest van pestgedrag richting ambtenaren. Door de situatie gingen ambtenaren met grote spanning naar het college toe en vertrokken daar soms huilend.

Zorgwekkende situatie

Volgens de OR waren collegeleden al sinds september 2024 op hun gedrag aangesproken, maar kwam er geen verandering of werd er door sommigen zelfs de draak mee gestoken. Ook schrijft de OR dat het onderlinge vertrouwen tussen collegeleden ‘wisselend’ was, ze weinig informatie uitwisselden en zij ambtenaren vroegen om andere collegeleden niet te betrekken. Daarbij kwamen de collegeleden vaak hun afspraken niet na, waardoor ambtenaren in onzekerheid achterbleven. Tot slot maakt de brief melding van een ‘affectieve relatie’ tussen een wethouder en een ambtenaar. De OR noemde de optelsom van incidenten ‘zorgwekkend’. De organisatie heeft duidelijkheid en rust nodig. Ze willen een omslag bij de bestuurders en dat zij verantwoordelijkheid nemen.

Soms te stevig

Het college hoort eind 2024 al van de gemeentesecretaris dat er ‘meldingen’ zijn gedaan, maar over de inhoud en over wie wordt niets verteld. Wethouder Buijtelaar geeft dat het gevoel dat hij vanaf dan ‘op eieren’ moet lopen. Hij erkent tegenover RTV Utrecht dat hij ‘soms te stevig’ is geweest in het aanspreken op het nakomen van gemaakte afspraken. Hem aanspreken mag ook, maar hij constateert dat Wijk bij Duurstede geen aanspreekcultuur heeft. ‘Er is een hele gemoedelijke familiecultuur.’ Hij heeft dan al verteld dat hij tot vier keer toe een leidinggevende ambtenaar heeft gevraagd naar een expliciete omschrijving van een bezuiniging van 750.000 euro. Als die uitleg de vijfde keer dan ook niet komt, ‘dan hebben we de koppen tegen elkaar’.

Gesignaleerd in Utrecht

Buijtelaar erkent ook dat hij tot drie keer toe een eetafspraak had met een medewerker en dat zij één keer in Utrecht samen zijn gesignaleerd. In november 2024 zijn ze naar de gemeentesecretaris gestapt om de afspraken te melden, vertelt hij. De beschouwde de zaak toen als ‘afgehandeld’ en de relatie stopte toen ook, aldus Buijtelaar. Hij weet zeker dat de ambtenaar, die niet direct onder hem viel, geen melding tegen hem heeft gedaan. Ex-wethouder Brouwer zegt tegen de omroep dat ‘andere collegeleden’ zich schuldig hebben gemaakt aan grensoverschrijdend gedrag. ‘Als je met je vingertje vermanend bijna in iemands oog gaat prikken, dan is dat grensoverschrijdend. Als een ambtenaar huilend wegloopt bij een overleg, dan is dat grensoverschrijdend.’

Kat in het nauw

Volgens dezelfde wethouders zou burgemeester Iris Meerts begin 2025 te horen hebben gekregen van de vertrouwenscommissie dat zij niet zou worden herbenoemd. Pas toen werd het pas ‘echt onrustig’ op het gemeentehuis, citeert de omroep hen. ‘Toen is zij als een kat in het nauw om zich heen gaan krabben. Dat was voelbaar en merkbaar in het college, maar ook bij de mensen met wie ze werkte’, aldus Brouwer. De burgemeester komt tegenover de wethouders te staan. Uiteindelijk meldt ze zelf in mei 2025 dat ze niet voor een tweede termijn gaat. In juli legt ze haar taken al voortijdig neer, na het plotselinge overlijden van haar stiefzoon.

Geplaagde gemeente

Na het memo en de raadsvragen is er in oktober een debat met de gemeenteraad. Daar gaan de wethouders door het stof, maar grensoverschrijdend gedrag ontkennen ze. Na een interne mail van een medewerker dat daar wel degelijk sprake van is, zeggen de ambtenaren het vertrouwen op in de wethouders. Met de beperkte steun in de raad weten de wethouders dan hoe laat het is. Ze stappen begin november allemaal op. Het past in een patroon in de geplaagde gemeente. De omroep somt op dat de gemeente in de afgelopen 2,5 jaar zes gemeentesecretarissen versleet en er in de laatste vijf jaar zes griffiers zijn geweest. Op 2 maart begon Petra Doornenbal als de vijfde burgemeester (inclusief waarnemers) in een jaar tijd.

RTV Utrecht meldt dat burgemeester Iris Meerts en de andere opgestapte wethouder, Jan Kuiper (CDA), niet met de omroep wilde spreken.