In de veiligheidsdriehoek maken burgemeesters en het Openbaar Ministerie (OM) als bevoegd gezagen in samenspraak met de politie cruciale keuzes over de inzet van de beschikbare politiecapaciteit. Zo bieden zij veiligheidsvraagstukken die lokaal spelen ook lokaal het hoofd. Anders dan in de veiligheidsregio’s is de werkwijze van de veiligheidsdriehoek de afgelopen jaren echter te weinig doorontwikkeld. In een tijd van maatschappelijke onrust en onzekerheid en beperkte politiecapaciteit is het de hoogste tijd om de driehoek nu echt steviger te positioneren.
Positioneer de veiligheidsdriehoek steviger
De driehoek verdient dezelfde professionalisering als veiligheidsregio's: een eigen methodiek en een gereedschapskist met beproefde formats.
In de veiligheidsdriehoek staan burgemeesters, gebiedsofficieren en politie regelmatig, en misschien wel steeds vaker, voor hete vuren. Denk aan de gebeurtenissen in Overasselt of de protesten van de afgelopen tijd tegen stikstof en asielopvang, waarbij demonstranten grenzen opzoeken of daarover heen gaan, met grote maatschappelijke verontwaardiging tot gevolg. Ook bij de aanpak van bijvoorbeeld ondermijnende criminaliteit en problematiek rond personen met onbegrepen gedrag staan lokale driehoeken voor grote opgaven. Geen van deze vraagstukken is echter van één partij. Openbare orde, strafrecht en gemeentelijke inzet moeten samenkomen voor de oplossing, waarbij schaarste van politiecapaciteit een gegeven is. Goede samenwerking tussen burgemeesters, gebiedsofficieren en politie is daarom essentieel.
Ondertussen worstelen veel driehoeken met de vraag hoe zij het meest van meerwaarde zijn, wat dat vraagt van de rolneming van iedereen aan tafel en welke randvoorwaarden daarvoor op orde moeten zijn. Ervaringen die kort na de invoering van de nationale politie in 2013 al speelden, blijken ook nu nog te vaak te gelden. Denk aan het moeilijk bij elkaar komen van de ‘bestuurlijke’ oriëntatie van burgemeesters en de ‘magistratelijke’ oriëntatie van gebiedsofficieren, zoals eerder in het rapport De driehoek in perspectief is opgetekend.
Dat ligt niet aan de mensen aan tafel, maar aan het feit dat de driehoek als team nooit dezelfde ontwikkeling heeft doorgemaakt die de veiligheidsregio's jaren geleden wél maakten. Daar is een gedeelde systematiek van beeldvorming, duiding, prioritering, actie en monitoring inmiddels vanzelfsprekend. De driehoek verdient diezelfde professionalisering: een eigen methodiek en een gereedschapskist met beproefde formats; een jaarkalender, een cyclus van integraal veiligheidsplan(nen) naar jaarplan, werkvormen voor de ambtelijke voorbereiding. Zo ontstaat er meer ruimte om het verschil te maken.
De spoeddriehoek wordt zelden getraind, terwijl juist daar grote bananenschillen liggen
Zo’n gedeelde werkwijze verlaagt de werklast voor OM en politie, die in vele driehoeken tegelijk acteren, en het geeft burgemeesters houvast bij de vraag: wat valt hier te kiezen, en op basis waarvan? Het maakt namelijk inzichtelijk hoe de opgaven zich verhouden tot de beschikbare capaciteit. Nog een voordeel: dat is precies het signaal dat de tafels waar politiecapaciteit wordt verdeeld nodig hebben.
Een gedeelde werkwijze betaalt zich bovendien uit in de driehoek in de ‘warme fase’: een concrete dreiging, een gezinsdrama, een groot evenement, een demonstratie die kantelt. Dan moet de driehoek er ineens stáán, onder tijdsdruk, met onvolledige informatie en de camera's aan. Voor crisisbeheersing is jaarlijks oefenen met de veiligheidsregio de gewoonste zaak van de wereld. De spoeddriehoek wordt zelden getraind, terwijl juist daar grote bananenschillen liggen.
Om tot een gedeelde werkwijze te komen in de driehoek ligt een taak bij burgemeesters, hoofdofficieren en politie zelf. Zij kunnen regelmatig stilstaan bij het functioneren van het team, jaarlijks trainen op de spoeddriehoek en de ambtelijke ondersteuning vragen de gereedschapskist te ontwerpen die stapsgewijs in de reguliere werkwijze kan worden doorgevoerd.
Maar om echt verder te komen is meer nodig. Driehoeken verdienen ook landelijke ondersteuning, bijvoorbeeld door vanuit het rijk formats aan te bieden en het uitwisselen van kennis en goede voorbeelden te faciliteren. Zo zorgen we met elkaar dat de lokale veiligheidsdriehoek haar potentie ook daadwerkelijk kan waarmaken: het vergroten van veiligheid en leefbaarheid dichtbij mensen, daar waar de vraagstukken spelen.
Sabine van Zuydam (Necker & Universiteit Utrecht) en Luuk Steenwelle (Orde & Veiligheid Advies)
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.