of 62812 LinkedIn

Provincie en rijk moeten herindeling kunnen starten

Provincies en ook het rijk moeten het initiatief tot herindeling kunnen nemen. Dat stelt de Raad van State.

Er moet een streep door het Haagse adagium dat gemeentelijke herindelingen eigenlijk alleen ‘van onderop’ acceptabel zijn. Het is niet meer houdbaar om het initiatief voor een fusie alleen bij gemeenten te laten. Provincies en ook het rijk moeten het initiatief tot herindeling kunnen nemen. Er is geen optimale schaalgrootte die voor het hele land geldt. De optimale omvang is afhankelijk van de regio en de opgaven die er liggen. Dat stelt de Raad van State.

Actief stimuleren

‘Je moet af van de dogma’s en de taboes’, stelt vicepresident van de Raad van State, Thom de Graaf in een interview met Binnenlands Bestuur. ‘Herindelingen moeten actief worden gestimuleerd door provincies en het rijk. Dat is soms nuttig en verstandig. We hebben volwassen gemeenten nodig die voldoende bestuurskracht hebben om al hun taken goed te kunnen uitvoeren.’ ‘Herindelingen ‘van onderop’ brengen bovendien lang niet altijd de oplossing die in een gebied nodig is’, vult staatsraad Jan Franssen aan. 

 

Rol ingeperkt

In het vigerende Beleidskader gemeentelijke herindeling uit 2018 wordt het initiatief tot herindelingen vrijwel uitsluitend bij gemeenten zelf gelegd. De rol van de provincie is sindsdien fors ingeperkt. Een provincie kan alleen onder strikte voorwaarden het initiatief voor een fusie naar zich toetrekken, zoals Gedeputeerde Staten van Gelderland nu doen in hun voorstel tot samenvoeging van Barneveld en Scherpenzeel.

 

Verkeerd bezig

Om de alsmaar uitdijende gemeentelijke taken aan te kunnen, is een zekere mate van schaalgrootte nodig. Een ideale schaalgrootte is er echter niet, stellen De Graaf en Franssen. Die is afhankelijk van de mate van verstedelijking, de regio en de opgave. ‘Kijk eens naar Groningen. Daar hebben ze in 2013 een traject uitgezet dat inmiddels grotendeels is afgerond’, aldus Franssen. Van de destijds 23 gemeenten zijn er nog tien over. ‘Voor het noorden van het land zijn dat hele stevige gemeenten.’ De gefuseerde gemeenten tellen tussen de 50.000 en 100.000 inwoners, uitgezonderd Groningen die zo’n 220.000 inwoners telt. Voor de Randstad geldt een heel ander verhaal. ‘De Randstad is een stedenlandschap. Holland heeft behoefte aan sterke steden. Steden als Leiden, Gouda en Dordrecht, maar ook Den Haag en Rotterdam, moeten worden versterkt. Als de omliggende gemeenten, met de rug naar de stad toe, op eigen initiatief gaan fuseren, ben je verkeerd bezig.’

 

Geen oplossing

Ook kan het gebeuren dat in een bepaald gebied een oplossing hard nodig is, maar dat die er niet komt omdat een aantal gemeenten niet willen fuseren. ‘Dan kan het zomaar gebeuren dat het wel tot een herindeling komt, maar dat deze voor het gebied niets oplost’, aldus Franssen. Provincies en het rijk hebben meer zicht op het ‘grotere’ plaatje en moeten dus het initiatief tot herindeling kunnen nemen.

 

Congruente regio’s

Daarnaast moeten congruente regio’s worden gevormd. Omdat gemeenten, hoe groot en bestuurskrachtig ze ook zijn, nooit alle taken alleen kunnen oppakken. ‘Het is niet of-of, maar en-en’, benadrukt De Graaf. Schaalvergroting en de vorming van congruente regio’s moeten hand in hand gaan. ‘Er zullen altijd bestuurlijke regio’s nodig zijn, dat is afhankelijk van de schaal van de problematiek, maar zorg dat je daar meer congruentie in krijgt. Ook moet aandacht worden besteed aan de democratische inbedding.’ Met minder gemeenten die in minder regionale samenwerkingsverbanden samenwerken, wordt de democratische legitimiteit verbeterd. Gemeenteraden kunnen er beter zicht op houden en het onderling overleg wordt vergemakkelijkt, zo is de gedachte. De Graaf: ‘In die ontwikkeling – schaalvergroting waar dat nodig is en congruentie van bestuurlijke regio’s – kun je vervolgens kijken of, in aanvulling, taakdifferentiatie kan helpen de problematiek, die per regio anders kan zijn, op te lossen.’ Het nieuwe kabinet moet voor een dergelijke benadering open staan, benadrukt De Graaf. ‘Het nieuwe kabinet moet daarover het gesprek aangaan. Met gemeenten, maar ook met provincies.’    

 

In Binnenlands Bestuur nr. 7 van 16 april verschijnt een uitgebreid interview met Thom de Graaf en Jan Franssen.

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door RechtsDoorZee op
@Spijker
Als specialist heb ik met regelmaat betrokken mogen zijn bij allerlei IT-projecten, ook bij grote overheidsinstellingen en ik kan je verzekeren dat schaalgrootte en centralisering (waar de holle frase "bestuurskracht" vaak op neer lijkt te komen) niet altijd beter is. De hang naar 'groter/meer/"professioneler"' kan vaak averechts werken en mondt uit in meer centralisatie, wat niet altijd goed is. Digitalisering kan juist vaak vanuit kleine schaal veel beter worden aangevlogen. Ik heb ook in het buitenland mogen wonen/werken en ook dan zie je verschillen: in jouw optiek zou een centralistisch ingericht land als Frankrijk, veel beter functioneren dan een klein federaal ingericht land als Zwitserland met zijn kleine kantons, wat niet in overeenstemming is met de realiteit. Deze thematiek is overigens ook samengevat door de econoom Geert Noels in zijn boek Gigantisme.
Door Spijker (n.v.t.) op
MHW (Wethouder). Je pluche zit vast erg lekker.
Door MHW (Wethouder) op
Zó niet mee eens! Zie reactie Raoul. Herindelingen brengt vooral (zowel letterlijk als zeker figuurlijk) meer afstand inwoner-overheid zonder financiële (efficiency) voordelen. Dat weten we inmiddels. Waarom dan toch? Slecht, slecht, slecht.
Door Spijker (n.v.t.) op
@RechtsDoorZee (of beter recht(s)streeks de afgrond in?)
Je geeft aan weinig kijk te hebben op wat er in het openbaar bestuur aan de hand is. Bestuurskracht heb je als:
-je het proces van digitalisering aankunt..
-je in staat bent om alle problematiek rond de WMO, Jeugdzorg, onderwijs etc. (medebewindstaken professioneel te tackelen).
-je organisatie professioneel opereert.
-je structureel financieel op eigen benen kunt staan.
Dit soort zaken zijn (tegenwoordig) in relatie tot referentiecijfers prima in beeld te brengen. Hoe zo is dit begrip niet hard te maken?
Door RechtsDoorZee op
Het gebruik van het begrip en het woord "bestuurskracht" (en alle afgeleiden daarvan) zou eigenlijk verboden moeten worden. Het is een nietszeggend, inhoudsloos en niet-kwantificeerbaar begrip. Zoals ik wel eens heb gezegd: de meest optimale "bestuurskracht", waar sommige bestuurders de mond vol van hebben, kun je wellicht vinden in dictaturen. Poetin en Xi Jinping zul je waarschijnijk niet horen klagen over het gebrek aan "bestuurskracht".

Momenteel is veel te doen over de bestuurlijke cultuur in Nederland. De leden c.q. regenten van de Raad van State moeten waarschijnlijk nog beginnen aan het boek 'Een nieuw sociaal contract' van Pieter Omtzigt, waarin juist wordt uitgelegd dat zaken niet top-down moeten worden geregeld, maar rekening moet worden met burgers. Het denken in termen van (bestuurlijke) 'schaalgrootte' en 'congruentie' heeft juist voor allerlei ongelukken gezorgd (toeslagenaffaire).

Door Jan de Vries op
Niet doen. Neem maar eens wat taken terug van de gemeenten. Jeugdzorg is er, via een tussenstation provincie, neergelegd. Afstand is kort ja, maar met dit systeem en te weinig geld komt er niets van terecht. En zo zijn er nog wel een paar zaken die echt te zwaar zijn voor de meeste gemeenten. Ook met meer geld. Groot is niet altijd beter. (Eerlijk is eerlijk, de gemeenten vroegen er (de jaren 80 herinner ik me) altijd wel zelf om... )
Door Ad Random op
Ik kan me nog goed herinneren - gesteund door youtube, dat wel - hoe Pim Fortuijn in de beroemde Nacht van Fortuijn absoluut de vloer aanveegde met Thom de Graaf die niet verder kwam dan een beetje vilein terug te gaan staren. Dezelfde Thom de Graaf die Fortuijn eerder voor Mussolini had uitgemaakt en niet eens in staat bleek de gekozen burgemeester er door te krijgen. Een praalhans, charlatan met een veel te groot ego.
Door Snorb op
Geachte heer De Graaf, in dit land zijn de inwoners de BAAS en gelukkig niet de bestuurders.In Den Haag wordt dat gelukkig ook steeds duidelijker. Hogere overheden mogen zich niet bemoeien met de beleidszaken van gemeenten. Als dat wel gebeurd, kunnen we de hele democratie wel overboord gooien. Natuurlijk moet er controle zijn, maar daar stopt het. Ik heb sterk het idee dat u (D66) zich weer laat misbruiken door de regenten van CDA en VVD. U wist toch wel dat Jan Fransen lid was van de spiegelgroep bij het "Open Overleg" in de ARHI Barneveld-Scherpenzeel? Gelukkig was een kundige en eerlijke bestuurskundige ook lid van die spiegelgroep. Hij deed in het openbaar verslag van de intimidatie van de CdK en GS van Gelderland. En die mensen wilt u helpen?
Door Spijker (n.v.t.) op
@Birnie Janssen. Dat is al jarenlang mijn favoriete plaatje. Nog beter is gemeenten laten fuseren tot regio's. Provincies liefst opheffen. Waterschappen samenvoegen met nader te bepalen regio's. Hiermee wordt op bestuurlijk gebied een enorme slag geslagen (schaalvoordelen). Het is duidelijk dat dit niet van vandaag op morgen kan worden gerealiseerd, maar het zou een einddoel moeten zijn.
Echter de meeste politici hebben voor zichzelf nog steeds andere einddoelen en zitten het liefst zelf (en zo lang mogelijk) op het pluche.
Door HTG Sleven (Raadslid) op
Herindelingen bieden niet altijd de meest efficiënte en effectieve oplossingen, zeker in financiële zin niet, lees rapporten die daarover zijn geschreven. Ook maatschappelijk draagvlak is een belangrijk item.
Door herindeling vergroot men ook afstand burger-politiek.

Vacatures

Van onze partners