Landelijk versus lokaal

Bestaanszekerheid, klimaat, zorg, migratie en wonen. Deze thema’s domineerden de Tweede Kamerverkiezingen dit jaar. Speelden deze thema’s ook een belangrijke rol in de lokale politiek? Necker zocht het uit aan de hand van de gemeentelijke coalitieakkoorden van 2022, de gepubliceerde rapporten van lokale rekenkamers van het afgelopen jaar en de verkiezingsprogramma’s van partijen voor de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen.

Klimaat lokaal onderbelicht

Rekenkamers doen onderzoek naar thema’s met lokale of regionale maatschappelijke relevantie; vaak thema’s waar raadsleden en de samenleving vragen of zorgen hebben. Van 96 geanalyseerde rekenkamerrapporten, gingen er 17 over het thema zorg (18 procent). Dit wordt gevolgd door het thema bestuur (15 rapporten). Dat is te verklaren uit het feit dat dit een brede categorie is; van het functioneren van de gemeenteraad tot dienstverlening. Verder blijken ook woonbeleid, participatie, en armoedebeleid populaire thema’s voor de rekenkamers. Deze onderwerpen komen in hoge mate overeen met belangrijke verkiezingsonderwerpen op landelijk niveau. Net als in de coalitieakkoorden krijgt het thema migratie weinig aandacht van rekenkamers; wat mogelijk te verklaren is vanuit de politieke gevoeligheid van het onderwerp. Opvallend is dat ook klimaat nauwelijks onderwerp van onderzoek is.

Veel oog voor jeugdzorg in gemeenteland

De twee onderwerpen die in alle drie de type documenten terugkomen zijn wonen en zorg. Reden genoeg om verder in te zoomen op deze twee onderwerpen. Voor wonen geldt dat het zowel op landelijk als lokaal niveau vooral om de woonvoorraad en het type woningen gaat. Daarin zien we overeenkomsten. Voor het thema zorg zien we een belangrijk verschil tussen de landelijke en lokale invulling. Op lokaal niveau zien we dat, als het om zorg gaat, het de meerderheid van de gevallen over jeugdzorg gaat. Voor alle rekenkamerrapporten over zorg, ging 53 procent over jeugdzorg. En in de coalitieakkoorden wordt in 65 procent van de akkoorden jeugdzorg genoemd. In de verkiezingsprogramma’s voor de Tweede Kamerverkiezingen gaat het, van alle keren dat gerefereerd wordt aan het thema zorg, slechts in 7 procent van de gevallen om jeugdzorg. Het lijkt daarmee dat het onderwerp jeugdzorg na de decentralisatie in het sociaal domein (2015) op landelijk niveau meer is losgelaten.

Wonen op één, zorg op twee

In de lokale coalitieakkoorden 2022 – 2026 komt een aantal van de landelijke verkiezingsthema’s veel terug. Woonbeleid komt maar liefst in 98 procent van de coalitieakkoorden voor, zorg in 96 procent en klimaat in 93 procent van de akkoorden. Dit zijn thema’s waar gemeenten veel beleidsruimte hebben en waar de verantwoordelijkheid naar inwoners direct en urgent is. Armoede krijgt met 64 procent in verhouding tot de eerder genoemde thema’s opvallend minder aandacht. In afwijking van de landelijke thema’s, is ook migratie veel minder een onderwerp op lokaal niveau (46 procent). Een verklaring hiervoor kan zijn dat belangrijke beslissingen ten aanzien van migratie op landelijk en Europees niveau worden genomen. Tegelijkertijd zijn gemeenten juist aan zet als het gaat om het huisvesten van statushouders en het faciliteren van opvanglocaties. De WRR constateerde in 2020 dat er veel meer lokaal beleid nodig is, waarin aandacht is voor onder andere integratie, voorzieningen en lokaal draagvlak.