Twee jaar na de rellen in Den Haag voert de gemeente Utrecht in het geheim gesprekken met een groep Eritreeërs die hierbij betrokken was. Volgens de gemeente zijn de rellen tussen de verschillende Eritrese groepen te lang als een openbaar ordeprobleem benaderd. ‘We hebben het hier over ongewenste buitenlandse inmenging.’
Utrecht bindt de strijd aan tegen buitenlandse inmenging
‘We hebben het hier echt over de lange arm van Eritrea’
Op 17 februari 2024 gaat aan de Fruitweg in Den Haag de vlam in de pan. Honderden tegenstanders van het dictatoriale regime in Eritrea komen in opstand tegen een feest dat door voorstanders van datzelfde bewind is georganiseerd. Politiewagens en een touringcar gaan in vlammen op; agenten en journalisten worden belaagd met stokken en stenen. De Haagse burgemeester Jan van Zanen kondigt een noodbevel af. De totale schade van die avond bedraagt ruim 700.000 euro.
‘Kort door de bocht’
‘Het is heel heftig wat er die avond in Den Haag is gebeurd, het liep daar totaal uit de hand. Maar we gaan als overheid echt te kort door de bocht door dit enkel af te doen als een openbare-orde-incident’, zegt Michel Kok. De ervaren veiligheidsadviseur van de Utrechtse burgemeester Sharon Dijksma houdt zich vooral bezig met het tegengaan van radicalisering en extremisme. ‘We hebben het hier echt over de lange arm van Eritrea, over ongewenste buitenlandse inmenging. We hebben als overheid deze mensen onvoldoende beschermd.’
Omstreden beweging
In totaal worden er zestien mensen aangehouden. Een aantal komt uit Utrecht. Zo ook de 48-jarige Johannes A, alias John Black, de leider van de protesten. Deze voormalige kindsoldaat is één van de voormannen van de Brigade Nhamedu, een omstreden internationale beweging van jonge Eritreeërs die zich fel en met geweld verzet tegen het Eritrese regime en haar aanhangers. De groepering zou ook betrokken zijn bij rellen in Duitsland en Zweden. Black wordt op 23 september 2024 veroordeeld tot vier jaar cel. Michel Kok zoekt hem op in de gevangenis. Het doel: risico’s inschatten en herhaling voorkomen.
Explosies van geweld
Utrechtse veiligheidsadviseurs spreken meer Eritreeërs die in Den Haag waren. Een aantal is veroordeeld en heeft vastgezeten; anderen moeten een flinke schadevergoeding betalen. Kok wilde begrijpen waar die explosies van geweld vandaan komen. Hij overtuigt de burgemeester en gaat op zoek.
Scherp verdeeld
De Eritrese gemeenschap, zo’n 28.000 mensen, is ernstig verdeeld. Dit leidde de afgelopen jaren al tot rellen in Veldhoven, Den Haag, Amstelveen en Zaandam. In 2023 raakten mensen gewond na vechtpartijen bij een Eritrees feest in Rijswijk. Reden voor burgemeester Huri Sahin om dit soort bijeenkomsten in 2024 en 2025 te verbieden. De aanhangers van het regime zijn veelal Eritreeërs die al in de jaren tachtig en negentig naar het westen zijn gekomen, nog voordat de onafhankelijkheid werd uitgeroepen door president Isaias Afewerki. De tegenstanders zijn later, velen na 2014, ontsnapt aan de dictatuur van diezelfde president. In de ruim dertig jaar dat hij aan de macht is, zijn ongeveer een half miljoen Eritreeërs gevlucht, op een totale bevolking van 3,8 miljoen. De oorlog in Tigray in Ethiopië (2020-2022) heeft de spanningen binnen de Eritrese diaspora nog verder op scherp gezet.
Tweeledig doel
Terug naar Utrecht. De gemeente besluit – samen met een ervaren conflictoplosser – in gesprek te gaan met de Eritrese tegenstanders van het regime. Tien tot vijftien Eritreeërs uit heel Nederland komen sinds november samen in een zaaltje ergens in de stad. De locatie blijft uit veiligheidsoverwegingen geheim. Het doel is tweeledig: nieuwe geweldsuitbarstingen voorkomen én de deelnemers weerbaarder maken tegen de ‘lange arm’ van het Eritrese regime. De gesprekken gaan over hoe Nederland werkt: over democratie, rechtsstaat en weerbaarheid.
Troubleshooter
De 26-jarige Ray* is vroeg. Energiek en met een brede lach komt de automonteur binnen. Ray schudt veiligheidsadviseur Kok en troubleshooter Agnes Dinkelman de hand, de vaste gezichten van de zaterdagvond. Ray pakt een bekertje koffie uit de automaat. Hij vertelt over z’n dochtertje dat vannacht niet kon slapen.
Slechte naam
Van alle statushouders die vanaf 2014 naar Nederland zijn gekomen, hebben Eritreeërs het vaakst betaald werk. Zo ook deze mannen; ze werken in de bezorging, in de fabriek, als monteur buitenreclame, twee zijn zelfstandig ondernemer. Bijna allemaal waren ze die zaterdag bij de rellen in Den Haag. Een aantal is veroordeeld. Zo ook Ray, de vrolijke jonge vader. Negen maanden zat hij vast. Zijn bruiloft moest hij verzetten. ‘Wat er in Den Haag gebeurde? Ik was zo boos’, zegt Ray. ‘Mijn boosheid liet me alles vergeten, mijn toekomst, mijn familie. Ik schaam me. Dit is precies wat het regime in Eritrea wil, dat wij een slechte naam krijgen.’
Pizza’s
Er druppelen meer mannen binnen; handen worden geschud. De pizza’s die elke zaterdag hier worden bezorgd, liggen al op tafel. Dinkelman groet iedereen hartelijk. Ze werkte eerder als conflictbemiddelaar in Zimbabwe en Irak en deed in 2019 onderzoek naar de Eritrese gemeenschap in Nederland. ‘Mijn persoonlijke opdracht: zorg dat dit niet weer gebeurt’, zegt Dinkelman. ‘De groep weet dat de reputatie van de hele gemeenschap aan diggelen ligt.’ Eritreeërs kunnen bijna nergens meer in Nederland een zaaltje huren om samen te komen. Aan de hand van allerlei thema’s gaan ze – vaak urenlang – in gesprek. ‘Dit zijn jonge mannen die uit een land komen waar een mening hebben je de kop kan kosten. We vertellen op de avonden hier hoe Nederland het recht van de sterkste aan banden probeert te leggen: door de regels binnen de rechtsstaat. Dat is volledig nieuw voor ze. Er is tot nu toe ook nog zelden naar deze groep geluisterd.’
Dreigend telefoontje
De mannen willen deze avond graag hun verhaal kwijt. Het onrecht zit hoog. Ze vertellen over de situatie in Eritrea, over de leugens van het regime, over familieleden die verdwenen zijn. En bovenal over de lange arm uit Eritrea, hoe ze altijd op hun hoede zijn wanneer ze landgenoten tegenkomen, over bedreigingen en intimidatie. De scheidslijn bepaalt hun dagelijks leven in Nederland: naar welke kerk ze gaan, naar welke winkel. ‘Ik weet hier in Utrecht precies welke ondernemer bij ons hoort’, zegt de 37-jarige Kesete, vader van vier kinderen. Hij vertelt hoe hij voor de rellen in Den Haag een dreigend telefoontje kreeg van iemand van het regime. ‘We weten waar je woont, waar jouw kinderen naar school gaan. Natuurlijk was ik bang. Ik ben ook naar de politie gegaan, maar daar heb ik niets meer van gehoord.’
Vermoord
Kesete heeft in 2024 ook nog met de gemeente Den Haag en de politie gemaild en verzocht om het pro-regime feest niet door te laten gaan. Hij begrijpt het niet. Waarom heeft de lange arm vrij spel in Nederland? ‘Zoveel van mijn familieleden zijn vermist of vermoord’, klinkt het kort. ‘En zij mogen hier gewoon een feestje bouwen? Waarom wil Nederland dit niet zien?’ Zijn buurman, een Eritrese ondernemer uit Utrecht, vertelt hoe ook hij al meerdere malen bedreigd is. ‘Tot aan de voordeur toe. Ze hebben met een flinke groep mijn huis bekogeld met eieren. Als ik de stad in ga, bel ik eerst iemand. Dan ga ik niet alleen.’
Ondermijning
Schokkende verhalen passeren de revue. ‘Dit is echt heel ernstig, we hebben het over buitenlandse inmenging, hier in Nederland, op klaarlichte dag’, benadrukt Kok. ‘Dan hebben we het dus echt over regelrechte ondermijning van onze rechtsstaat.’ De angst voor het regime zit diep, merkt hij voortdurend. ‘De aanhangers zijn al langer in Nederland, hebben vaak goede banen, ook bij gemeenten. Ze winnen informatie in over de tegenstanders. Opvallend genoeg gaan sommigen ook doodleuk op vakantie naar Eritrea om daarna te vertellen hoe een geweldig land Eritrea is. Dat moet deze jongere groep echt niet proberen, dan verdwijnen ze de rest van hun leven in de gevangenis.’
Tolk
Ray, de jonge automonteur, vertelt hoe hij tijdens de rechtszaak na de rellen zijn toegewezen tolk heeft weggestuurd. ‘Ik zag haar binnenkomen en kon mijn ogen niet geloven. Ze is een groot fan van de dictator en zij is al die feesten aan het organiseren. En zij zou voor mij gaan tolken bij de rechter?’
De verhalen over de lange arm van Eritrea worden ook bevestigd door de Nederlandse veiligheidsdiensten. Zij maken zich steeds meer zorgen over ongewenste buitenlandse inmenging.
*Echte naam is bekend bij de redactie
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.