Veruit de meeste Kamerleden hebben ervaring bij andere overheden: als raadslid, Statenlid, fractievoorzitter of wethouder. Vervolgens zijn ze door hun partij geselecteerd voor het landelijke werk. De neiging bestaat daarom te denken dat we met de fine fleur van de Nederlandse politiek te maken hebben. Ze zouden een voorbeeld vormen voor hun 10.000 decentrale collega’s. Dergelijke verwachtingen vallen vaak tegen.
Grote Kamerfracties geven zelden het goede voorbeeld
Grote Kamerfracties zijn voor decentrale politici zelden meer een goed voorbeeld. Het is eerder andersom.
Bij grote Kamerfracties zie je, zeker na veel regeringsverantwoordelijkheid, enige arrogantie ontstaan. Denk aan het ‘We rule this country’ van het CDA. Of kijk naar de huidige VVD. Je gaat na enige tijd toch denken dat je onmisbaar bent voor het landsbestuur. Enige hooghartigheid hoeft overigens niet problematisch te zijn. Het gevoel achtergesteld te zijn, is dat des temeer. Zo probeerde de VVD al vanaf 2010 meer ambtenaren van VVD-huize te benoemen. Dat schuurt met een goede scheiding van bestuur en bureaucratie, al zijn we in Nederland in vergelijking met veel andere landen daarin nog relatief onschuldig.
Eveneens actueel is hoe voor en achter de bühne aan politiek wordt gedaan. De laatste weken leverden dat weinig fraaie voorbeelden op. Dat werkt door in de samenleving. Zo klaagden daags na het Kamerdebat over de Belastingdeal enkele burgemeesters dat dit hun lokale werk in het vertrouwen creëren niet ten goede kwam.* En dat slechte voorbeeld werkt ook door in de lokale politiek zelf. De Raad voor het Openbaar Bestuur constateerde al in 2016 ‘Haagse mores’ in gemeenten. Denk aan: ruwe omgangsvormen, op de man spelen, focus op electoraal gewin en vooral in de loopgraven bij je eigen standpunten blijven.
Dat in veel gemeenten opvallend vaak unaniem gestemd wordt, geeft hoop dat consensus tussen uiteenlopende partijen wel degelijk mogelijk is
Gelukkig laten (sommige) gemeenten, provincies en waterschappen zien dat het ook anders kan. ‘Den Haag kan wel wat meer waterschap gebruiken’, was de verzuchting van een watergraaf afgelopen week, een gedachte die ongetwijfeld door veel collega’s instemmend zal zijn begroet. En dat in veel gemeenten opvallend vaak unaniem gestemd wordt, geeft hoop dat consensus tussen uiteenlopende partijen wel degelijk mogelijk is.
Een laatste meest kwalijke slechte voorbeeld van meerdere Kamerfracties betreft hun rechtsstatelijk handelen. Van de PVV als voormalig grootste fractie was dat wellicht te verwachten, maar ook de VVD maakt het bont, onder meer door de bereidheid het parlement buitenspel te willen zetten voor een asielcrisis, waarvan ze moest toegeven dat die meer op gevoel dan op feiten was gebaseerd.
Grote Kamerfracties zijn voor decentrale politici, kortom, zelden meer een goed voorbeeld. Het is eerder andersom. Steeds vaker vormen (een deel van) de grofweg 10.000 politici in gemeenten, provincies en waterschappen met hun pogingen partijtegenstellingen te overbruggen een beter voorbeeld voor hoe je aan politiek doet dan hun landelijke collega’s.
Toegegeven, decentraal zijn de onderwerpen doorgaans minder ideologisch. Dat helpt om tot consensus te komen. Maar dat men landelijk steeds minder tot samenwerking in staat lijkt en electorale verwachtingen de voorrang te geven, is een pijnlijke maar eerlijke conclusie. De fine fleur van de Nederlandse politiek bestaat gelukkig nog steeds, maar werkt in 2026 voor de decentrale overheden.
*persoonlijke observatie
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.