Er moet een landelijk expertisecentrum komen dat gemeenten advies geeft en ondersteunt bij de aanpak van ongewenste buitenlandse inmenging. Daarvoor pleit Christopher Houtkamp, onderzoeker bij Clingendael. ‘Gemeenten staan toch in de frontlinie en krijgen te maken met mensen die hiervan slachtoffer zijn.’
‘Gemeenten hebben steunpunt nodig tegen buitenlandse inmenging’
‘Weinig gemeenten hebben een geopolitieke expert in dienst’
Zijn oproep volgt nadat bekend werd dat de gemeente Utrecht al maanden met de Eritrese ‘oppositie’ in gesprek is om nieuwe geweldsuitbarstingen te voorkomen en hen weerbaarder te maken tegen ongewenste buitenlandse inmenging.
Intimidatie en bedreigingen
De veiligheidsdiensten in Nederland waarschuwen al langer voor ‘de lange arm’ van autoritaire regimes, waaronder Eritrea, Iran, Rusland, Turkije en China, die invloed proberen uit te oefenen op diasporagemeenschappen. Dat gebeurt onder meer door online intimidatie en bedreigingen van Nederlanders met een migratieachtergrond en hun familieleden in het land van herkomst.
Het ‘moederland’
Onderzoeker Christopher Houtkamp van denktank Clingendael juicht de Utrechtse aanpak toe: ‘Buitenlandse inmenging is ernstig, ondermijnt onze democratische rechtsstaat en vormt daarmee ook een bedreiging voor de nationale veiligheid. Het is daarom belangrijk dat gemeenten goed contact hebben met de verschillende gemeenschappen en weten wat er speelt. Er wordt binnen gemeenschappen vaak verschillend naar het ‘moederland’ gekeken.’
Frontlinie
Het aanpakken van die ‘lange armen’ is ingewikkeld. ‘Voor het rijk en voor gemeenten in het bijzonder’, weet Houtkamp. ‘Gemeenten staan toch in de frontlinie en krijgen te maken met mensen die hiervan slachtoffer zijn.’ Om hier goed op te kunnen reageren, vraagt dit kennis van gemeenschappen in Nederland én van de politieke situatie in de verschillende landen van herkomst. ‘Maar weinig gemeenten hebben een geopolitieke expert in dienst.’ Daarom pleit Houtkamp voor een landelijk expertisecentrum dat gemeenten adviseert en ondersteunt bij de aanpak van ongewenste buitenlandse inmenging.
‘Groeiend probleem’
Hij vreest dat gemeenten hier in de toekomst alleen maar meer mee te maken krijgen. ‘Dit is een groeiend probleem, zeggen ook de veiligheidsdiensten. Ook landen met een veel kleinere diasporagemeenschap proberen steeds vaker invloed uit te oefenen op landgenoten in Nederland. Dat is online veel eenvoudiger geworden. Het monitoren van de oppositie in het buitenland is vaak een belangrijk motief, zoals we ook bij Eritrea zien.’
Heftige reacties
Daar komt bij dat buitenlandse inmenging vaak heftige reacties oproept in de rest van de samenleving. ‘Dat vergroot de polarisatie in Nederland en maakt de positie van deze gemeenschappen alleen maar kwetsbaarder.’
Op het matje roepen
Houtkamp waarschuwt wel voor al te hoge verwachtingen van wat de overheid kan doen om buitenlandse inmenging te stoppen. ‘Hoe stop je bijvoorbeeld online bedreigingen? Een gemeente kan niet zomaar een ambassadeur op het matje roepen. Veel hangt ook af van de relatie met het land in kwestie, denk bijvoorbeeld aan Turkije. Daarom moet de overheid ook heel helder zijn over wat zij wel en niet kan betekenen.’
Handreiking
Om gemeenten beter toe te rusten heeft Instituut Clingendael, in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, een handreiking over ongewenste buitenlandse inmenging opgesteld. Die verschijnt naar verwachting na de zomer en biedt gemeenten praktische handvatten voor signalering, gespreksvoering en het handelen bij vermoedens van buitenlandse inmenging.
Anoniem
Daarnaast werkt het kabinet aan een landelijke vertrouwenslijn voor slachtoffers van ongewenste buitenlandse inmenging. Hier kunnen mensen anoniem terecht voor advies, ondersteuning en een luisterend oor. De invoering heeft lang op zich wachten. Al in 2023 vroeg de Tweede Kamer om een dergelijke hulplijn. Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel (VVD) liet de Kamer in juni weten dat de vertrouwenslijn, die oorspronkelijk voor de zomer was aangekondigd, opnieuw is uitgesteld. Dit omdat de uitwerking nog niet voldeed aan de eisen van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.