‘Den Haag maakt het ons niet gemakkelijk’

Culemborg heeft met Marinka Mulder een ‘burgemeester uit de eigen jeugd.’ Ze ontdekte de zwaarte en de eenzaamheid van het ambt, maar ook de waarde van luisteren en zelf de telefoon pakken. ‘Hoe komen we er samen uit?’

Marinka Mulder wil een nieuwe oud- en nieuwtraditie

Menig ambtsketen is een kolos. Je hebt ze van meer dan een kilo. En je hebt die van Culemborg. Klein maar fijn. ‘Kan gewoon in je binnenzak’, lacht burgemeester Marinka Mulder (36). Wat natuurlijk zeer onbetamelijk zou zijn, dus Mulder verpakt hem in een keurig doosje in haar tas. Vanochtend had ze hem om bij de beëdiging van nieuwe ambtenaren. ‘Ik moet dan wel oppassen wat ik aandoe, want met printjes en zo zie je hem helemaal niet. Maar het bijzondere is: hij mag nog zo bescheiden zijn, als je de ambtsketen omdoet dan bén je de burgemeester.’

Toen we elkaar in de zomer van 2022 voor het laatst spraken, was Mulder alweer vier jaar wethouder in het Gelderse Renkum en haar toenmalige echtgenoot net wethouder in buurgemeente Arnhem. Alle reden voor een dubbelinterview. Ze besloot het gesprek met de woorden: ‘Ik zou in de toekomst een burgemeesterschap wel erg leuk vinden. Van een kleinere gemeente, hè? Maar dat kan dan niet.’

Dat kon niet, want haar eega was verknocht aan Arnhem en wilde niet weg en er sowieso begraven worden. Het huwelijk liep al snel op de klippen en Mulder zei in 2024 ook politiek Renkum vaarwel. Ze werd in oktober van dat jaar directeur-bestuurder van de Stichting PAS, het centrum voor kansengelijkheid en inclusie voor kinderen in Arnhem en regio. Maar had toenmalig burgemeester Agnes Schaap bij Mulders afscheid van Renkum in de Concertzaal Oosterbeek niet scherpzinnig opgemerkt: ‘Je zou in de toekomst het burgemeesterschap wel erg leuk vinden. Van een kleine gemeente.’

Cynisme

Als Marinka Mulder wethouder was gebleven in Renkum, dan had ze zomaar ‘s lands Beste Bestuurder kunnen worden. Ze was per slot van rekening al twee keer (in 2020 en 2021) genomineerd. Want ‘met haar transparante en empathische wijze van communiceren’ wist ze ‘vooren tegenstanders aan plannen te binden.’ Waarom ze er toch de brui aan gaf? Mulder: ‘Ik heb een leuke tijd gehad in Renkum, maar uiteindelijk liep het zó stroef in de raad, en daar hadden we in het college echt last van. Er was geen inhoudelijk debat meer.

De politiek werd beheerst door persoonlijke aanvallen en wantrouwen. Ik voelde me steeds cynischer worden over de lokale politiek, maar dat cynisme mocht niet in me gaan zitten. Ik hou juist erg van de lokale politiek. Ik heb er alles aan gedaan, maar de verzuring speelde al te lang. Wat er was, was geruzie, en daar wilde ik niet bij horen. Ik heb er ook van geleerd. Je moet heel scherp zijn op de verschillende rollen in de lokale politiek. Je moet niet op elkaars stoel gaan zitten. En je moet altijd benadrukken: wat betekent het voor de stad? De burgemeester heeft daar als voorzitter van de raad en van het college een belangrijke rol in.’

Mulder keerde terug naar de stad waar ze was opgegroeid en als twintiger acht jaar voor de PvdA in de gemeenteraad had gezeten: naar Culemborg (iets meer dan 30.000 inwoners). En toen werd eind 2024 bekend dat burgemeester Gerdo van Grootheest Culemborg zou verruilen voor Oosterhout. Culemborg ging op zoek naar een ‘verbindende burgemeester zonder ego’. Vierendertig sollicitanten vonden dat ze aan die kwalificatie voldeden, onder wie Mulder.

‘Hoe vaak komt zo’n kans nou voorbij, één keer in de tien jaar? Omdat ik hier in de raad had gezeten, voelde ik wel dat ik bij mijn sollicitatie moest bewijzen dat ik boven de partijen kon staan. En ik wilde heel open zijn.’ Een half jaar lang hield ze haar kaken stijf op elkaar. ‘Dat is best moeilijk als je hier woont. “Ja, ja”, zei ik dan, “er moet inderdaad een goede nieuwe burgemeester komen.” Of dat ik mezelf niet als de nieuwe burgemeester zag. Ik had het aan níemand verteld; zelfs niet aan mijn moeder. Ik heb haar op de avond dat de voordracht bekend zou worden, gebeld. “Mam, het zou kunnen dat ik je later vanavond opnieuw bel, maar ik denk het niet.”

Wel dus, want op 1 oktober draagt de vertrouwenscommissie haar voor als de nieuwe burgemeester van Culemborg. ‘Een topkandidaat’, jubelt commissielid D66-fractievoorzitter Rard Metz. Mulder wordt op 3 december 2025 geïnstalleerd. ‘Een burgemeester uit de eigen jeugd’, concludeert de Culemborgse Courant.

Luisteren

Marinka Mulder is nu een half jaar burgemeester van haar Culemborg. ‘Ik heb me als raadslid en later als wethouder op de inhoud en het debat gericht en ik vroeg me af: vind ik het ceremoniële deel van het burgemeestersambt leuk? Als loco in Renkum voelde ik me altijd een beetje opgelaten als ik de burgemeester moest vervangen. Nu kan ik er juist van genieten. Dat is het mooie van het burgemeestersambt: je mag heel dicht bij mensen komen. Dat is een voorrecht.’ Maar op zaterdagochtend in de supermarkt: ‘Hé, Marinka, goed dat ik je tref ….’ Marinka: ‘Ja, mooi, hè? En het gebeurt steeds vaker.’ Mooi?

‘Ik vind dat echt heel fijn. In plaats van dat mensen het op de sociale media gooien, vertellen ze me wat ze bezighoudt. Daar stop ik voor. Je kúnt als burgemeester ook luisteren. En mensen weten heel goed dat het niet “u vraagt, wij draaien” is. Dat verwachten ze ook niet. Mensen weten zich gezien en gehoord. Als ik een beetje m’n best doe, en dat doe ik, dan kan ik alle inwoners aan het einde van mijn termijn een keer gesproken hebben.’

Mulder zal de komende maanden in ieder geval met heel veel Culemborgers gaan praten over wat nu nog een ver-van-mijnbedshow is: het aanstaande vuurwerkverbod. De burgemeester: ‘De Wet veilige jaarwisseling is bedoeld om het consumentenvuurwerk te verbieden. Maar Den Haag verzint er allemaal maatregelen bij, waardoor de burgemeester als een soort van kop van Jut is aangewezen om verenigingen toch de ruimte te geven om tijdens de komende jaarwisseling met vuurwerk te gaan klooien. Ik vind dat totaal onverantwoord en ga ook geen ontheffingen verlenen. Den Haag maakt het ons niet gemakkelijk, maar ik wil in Culemborg graag een nieuwe en voor iedere leuke oud en nieuwtraditie zonder vuurwerk. Een feest voor iedereen dat in het teken staat van verbinding en identiteit. Een traditie is een kwestie van generaties, die bedenk je niet zomaar en al helemaal niet in je eentje. Dat doe je met de stad en met de gemeenteraad. Je doet het samen.’

Smoel

Tijdens de laatste jaarwisseling viel in Culemborg een zwaargewonde door vuurwerk. Politie en brandweer werden traditiegetrouw in de wijk Terweijde met vuurwerk bekogeld. Culemborg is geen stad waar gemoedelijkheid troef is, weet burgemeester Mulder al te goed. ‘Hier komt alles voorbij op het gebied van openbare orde en veiligheid. We hebben net zo goed heel veel verschillen tussen wijken en verschillende kansen voor jongeren. We hebben hier al tientallen jaren grootstedelijke problemen, maar niet het budget van een grote stad. Dat betekent dat je heel creatief moet zijn.’

Mulder zegt zich te realiseren dat de gemeenteraad van Culemborg een burgemeester zocht voor de klassieke burgemeesterstaken, maar ook om ‘smoel te geven aan de stad op het gebied van openbare orde en veiligheid’. Mulder: ‘Dat was echt even wennen en het is nog steeds zwaar, ook omdat ik het een grote verantwoordelijkheid vind. Je neemt zelf een besluit; dat doe je niet in een college. Nu begrijp ik wat wordt bedoeld met de eenzaamheid van de burgemeester. Je hebt geen idee wat het precies betekent om je eigen bestuursorgaan te zijn, totdat je het bent. Dan voel je het.’

Toen ze deze week een crisismaatregel moest afgeven bijvoorbeeld. Mulder: ‘Voor een kind van 13. Dat vind ik echt heel zwaar. Het liep thuis helemaal uit de hand en dat kind moest tijdelijk naar een gesloten instelling. Als ik dat als locoburgemeester aan de hand had gehad, dan zou ik de burgemeester hebben gebeld en gevraagd: “Wat zou jij doen?” Want hij of zij zou de eindverantwoordelijke zijn, nu ben ik dat. Ik heb het in Renkum trouwens weleens geweigerd. Nu heb ik die beslissing genomen, en het was de juiste. Maar je weet ook dat zo’n beslissing enorm veel effect heeft op het kind en op de ouders. Dat doe je niet even. Ik vraag onze procesregisseurs daarom om me precies mee te nemen in wat er vervolgens gebeurt. En om te kijken: is dit de goede weg?’

Telefoonnummer

De crisismaatregel was kennelijk ‘de goede weg’. Zijn er de afgelopen zes maanden ook momenten geweest dat ze dacht: dit is níet de goede weg? Mulder: ‘Ik had verder willen zijn met de verbinding tussen zorg en veiligheid. Het gaat soms zó moeizaam tussen mensen die rondom veiligheid werken en zorginstellingen. Lieve help, zo ingewikkeld is het nu ook weer niet, dus waarom ben ik nog niet verder?’ Maar kan een burgemeester daarin wel ver komen?

Marinka Mulder: ‘Ja, dat kan. Ik heb het gezien in de regio Arnhem, waar duidelijke lijnen bestaan tussen burgemeesters en zorginstellingen. Hier heb ik alles uit de kast moeten halen om voor een meisje een gesloten plaatsing te verlengen. Ik heb gebeld naar mijn vorige regio om aan het telefoonnummer van de bestuurder van een zorginstelling te komen. “Ik heb een probleem. Een meisje heeft straks een gesloten plaatsing nodig en ze kan nergens terecht. Kunnen we samen iets organiseren?” En dat is gelukt.’

Een burgemeester die niet het secretariaat aan het werk zet, maar zelf de telefoon pakt. ‘Dat past ook wel bij mij. Hoe komen we er samen uit? Maar zo hoort het natuurlijk niet te gaan. Dit moeten we beter organiseren, en dat ga ik doen ook’, reageert Mulder. ‘Dit escaleert nu naar mij, maar wat als dat niet was gebeurd?

Dan was die gesloten plaatsing hoogstwaarschijnlijk opgeheven en had dat meisje niet terug gekund naar de plek waar ze veilig was. Dat is misschien wel de grootste ontdekking van de afgelopen zes maanden. Het ambt is krachtig van zichzelf. De burgemeester belt. Niet met een mededeling, maar met een verzoek. Ik geloof dat die zorgbestuurder ervan opkeek, maar het wel kon waarderen.’