We hebben de mond vol van efficiëntie. Van continuïteit. Van rust in de organisatie. Van voorspelbaar bestuur en heldere koers. Toch accepteren we in het openbaar bestuur iets wat in het bedrijfsleven als totaal onwenselijk zou worden beschouwd: iedere vier jaar kan de top van de organisatie deels of zelfs vrijwel volledig veranderen.
De inefficiëntie van democratie
Democratie is niet efficiënt. Het kost tijd, energie en soms ongemak. Maar de democratie is ook niet ontworpen met het oog op efficiëntie.
Stel je voor dat een bedrijf elke vier jaar moet afwachten of er een geheel nieuwe directie binnenkomt, met andere prioriteiten, andere opvattingen en soms een andere visie op de toekomst. De onrust die dat zou veroorzaken, zou direct onderwerp van gesprek zijn. In gemeenten noemen we dat simpelweg democratie.
En die wisseling doet iets met een organisatie. Medewerkers vragen zich af of ze een wethouder nog wel moeten benaderen voor nieuwe ideeën of besluiten. Wethouders zelf worstelen soms met de vraag hoeveel mandaat zij nog voelen in de laatste maanden van hun bestuursperiode. Lopende dossiers komen in een andere dynamiek terecht en nieuwe bestuurders moeten zich weer inwerken. Het kost tijd en energie om opnieuw met elkaar te leren samenwerken.
Bovendien is de impact niet alleen organisatorisch. Er zit ook een menselijke kant aan. Na jaren van samenwerken ontstaan relaties, vertrouwen en wederzijds begrip. Als een bestuurder vertrekt, verdwijnt niet alleen een functie, maar vaak ook een collega met wie lief en leed is gedeeld. Dat brengt gevoelens van verlies en afscheid met zich mee. Soms wordt het zelfs gevoeld als een loyaliteitsconflict: je blijft loyaal aan de organisatie terwijl je ook een band hebt opgebouwd met de vertrekkende bestuurder. Het menselijke en het bestuurlijke lijken zo recht tegenover elkaar te staan.
Democratie is ontworpen om ervoor te zorgen dat macht nooit vanzelfsprekend wordt
Dus nee, democratie is niet efficiënt. Het kost tijd, energie en soms ook ongemak. Maar democratie is ook niet in het leven geroepen met het oog op efficiëntie. Juist die periodieke wisseling van de macht zorgt ervoor dat bestuurders verantwoording afleggen en dat nieuwe inzichten een kans krijgen. Democratie is ontworpen om ervoor te zorgen dat macht nooit vanzelfsprekend wordt. Om ervoor te zorgen dat wat er buiten de organisatie speelt, een weg naar binnen vindt. En om in gezamenlijkheid te blijven afwegen of we nog met de juiste dingen bezig zijn.
Laat er geen misverstand over bestaan: ik draag de democratie een warm hart toe. Maar terwijl ik dat opschrijf, voel ik ook iets anders. Een lichte pijn in het hart. Omdat achter al die bestuurlijke processen vooral mensen schuilgaan. Mensen met wie je jarenlang hebt samengewerkt, gelachen, geworsteld en resultaten hebt geboekt. Democratie vraagt soms om verandering. En hoe belangrijk die verandering ook is, afscheid nemen van fijne mensen blijft nooit helemaal zonder pijn.
Reacties: 2
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Ja, dat is het lot van bestuurders en ook van volksvertegenwoordigers.
Maar niet voor ambtenaren, tenminste niet die voor het Rijk werken. Die zijn verplicht om hun werk te baseren op het Beleidskompas. Vanaf april 2011 zijn ministeries verplicht dat toe te passen. Dat is dus al 15 jaar.
Dat desondanks veel overheids beleid faalt is geheel en al aan de regerings bestuurders en 2e Kamer politici te wijten.
Die hebben lak aan fatsoenlijk beleid. Het kabinet Schoof spande de kroon. Dat is de achilleshiel van de democratie, ook lokaal.
Burgers en beleid zijn het slachtoffer. Bestuurders en politici negeren kwaliteit en integriteit; zij misbruiken de macht. Ook lokaal.
Toine Goossens,
burger van Utrecht
Als een regerende coalitie een meerderheid heeft veranderd de democratie terstond in een dictatuur, heeft die democratische coalitie een minderheid dan wordt het ineens een ultieme besluiteloze chaos en staat alles stil... Wat is wijsheid, minder partijen?