'Burgemeesters en universiteiten samen tegen antisemitisme'

Onderwijsinstituten en de autoriteiten moeten nog meer doen voor de veiligheid van Joodse mensen dan ze nu al doen. Het probleem is niet zozeer dat het recht tekortschiet, maar dat bestuurders het beschikbare instrumentarium te weinig gebruiken.

Dat is een conclusie van de Taskforce Bestrijding Antisemitisme, die hier onderzoek naar deed in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De taskforce werd opgericht kort na de rellen eind 2024 met fans van de Israëlische voetbalclub Maccabi Tel Aviv in Amsterdam.

Onveilig

Joodse studenten en medewerkers voelen zich nog steeds onveilig vanwege anti-Israëlprotesten en pestgedrag gericht op hun Joodse identiteit. Veel van hen zijn gedurende lange tijd thuisgebleven. Sommigen zochten zelfs een andere baan of studie. Universiteiten en hbo's hebben dan ook de meest concrete aanbevelingen gekregen. Meerdere demonstraties tegen Israël liepen op universiteiten uit de hand. Op verschillende plekken werden gebouwen bezet door demonstranten, die niet altijd aan de universiteit verbonden waren.

Contact

De onderwijsinstellingen moeten hier beter op ingrijpen, stelt de taskforce. Zo moet goed in kaart worden gebracht wat de juridische mogelijkheden zijn bij een uit de hand gelopen demonstratie. Ook moet er een helder communicatieplan komen voor zulke situaties, aldus de werkgroep.

De onderwijsinstellingen moeten duidelijker, vaker en meer publiekelijk opkomen voor Joodse studenten en medewerkers. ‘Waarborg dat zij hun studie, werk of onderzoek zonder gevaar of onveiligheidsgevoelens kunnen voortzetten’, staat in het rapport van de taskforce. Ook moet er beter contact komen tussen de onderwijsinstelling en Joodse medewerkers en studenten. ‘Wees er als bestuurders en leidinggevenden voor hen bij problemen en verzoeken en laat ook naar buiten toe weten dat je in contact staat met hen.’

Actiever ingrijpen

Verder moeten onderwijsinstellingen actiever ingrijpen bij grensoverschrijdend gedrag. De taskforce geeft hier ook bij aan dat veel leuzen en uitspraken op het randje balanceren van wat grensoverschrijdend is en ingrijpen daardoor lastig kan zijn. Het is daarbij belangrijk dat Joodse activiteiten doorgang kunnen vinden, ondanks eventuele protesten of verstoringen, stelt de werkgroep.

Rol van burgemeesters

Het rapport gaat ook specifiek in op de rol van burgemeesters en het lokale bestuur. Volgens de taskforce is het aan burgemeesters om duidelijker richting te geven bij demonstraties die uit de hand dreigen te lopen. Daarbij gaat het niet alleen om fysieke veiligheid, maar ook om sociale veiligheid. Antisemitische leuzen, intimidatie en het structureel verstoren van Joodse activiteiten blijven te vaak onbesproken of onbeantwoord. ‘Het mag juridisch misschien nog net kunnen, maar bestuurders moeten ook morele grenzen durven stellen’, stelt de taskforce.

De onderzoekers trekken ook een vergelijking tussen het universiteitsbestuur en het lokaal bestuur. In feite, zo stellen ze, functioneert een universiteitsbestuurder als burgemeesters van de campus, en gezien de aantallen studenten is dat wat populatie betreft vergelijkbaar met een burgemeester van een middelgrote stad. Maar dan zonder eigen handhavingsmiddelen. Vandaar dat de onderzoekers burgemeesters oproepen om actief naast het universiteitsbestuur te staan, niet alleen in juridisch, maar juist ook in bestuurlijk en moreel opzicht. Want, zo is te lezen in het rapport, de lokale driehoek wacht soms te lang met ingrijpen en bezettingen en intimidaties duren voort terwijl grenzen al zijn overschreden. Niet alles wat juridisch ‘net kan’, is volgens het rapport bestuurlijk of moreel aanvaardbaar.

Niet alles wat juridisch ‘net kan’, is volgens het rapport bestuurlijk of moreel aanvaardbaar.